TBMM Genel Heyetinde, Kooperatifler Kanunu ile Birtakım Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’nin hususları üzerinde görüşmelere geçildi.
Kanun teklifinin tümü üzerindeki müzakerelerde kelam alan DÜZGÜN Parti Denizli Milletvekili Yasin Öztürk, Türkiye’de faaliyet gösteren 26 çeşitte 60 bine yakın kooperatif kurulduğunu, bunların ortak sayılarının 6,5 milyona yakın olduğunu anlattı.
Kooperatifçilikteki sayısal değişimin gelişime yansımadığını, ne üye sayısı ne ekonomik büyüklüğü ne de yarattığı istihdam açısından kooperatiflerin dünya ortalamasını da Avrupa ortalamasını da yakalayamadığını söyleyen Öztürk, şöyle konuştu:
“Ülkemiz bir kooperatif; 84 milyon vatandaşımızı bu kooperatifte dayanışma içinde üretim yapmak ve adaletli bir biçimde paylaşmak için bir ortaya gelmiş üyeleri; Sayın Cumhurbaşkanı da kooperatifin lideri olsun. Her üye eşit koşullarda kooperatife üye ve ortak olduğuna nazaran amaç aşikardır: Birbiri üzerinde üstünlük sağlamadan, birini başkasından ayırmadan, birbirinin üzerine basmadan, daima birlikte emek vererek kazandıklarını adaletli bir halde paylaşmak. Bu kooperatif gayesine kitlendiği sürece başarısız olabilir mi? Niyet bozulduğunda, ortaya nifak sokulduğunda, adalet unutulduğunda ve lider, üyelerinin bir kısmını dışlamaya soyunduğunda olabilir. Kooperatiflerimizin yaşadığı durum tam da budur. Niyet bozulmuştur, kooperatifler ortasına nifak sokulmuştur, adalet unutulmuştur, üye olmayanlar başkanlığa soyunmuştur.”
Öztürk, kanun teklifini genel olarak olumlu bulduklarını, bilhassa bayan ve engelli girişimcilerin desteklenmesini önemsediklerini kaydederek, takviyelerden 30 yaş altı gençlerin oluşturduğu kooperatiflerin yararlanmasını talep ettiklerini de bildirdi.
“Zorunlu dış kontrol sistemi ülkemizde uygulamaya geçiriliyor”
MHP Antalya Milletvekili Abdurrahman Lider, bakanlıkların çalışma alanlarına kooperatif dağılımının, Etraf, Şehircilik ve İklim Bakanlığında 35 bin 938, Ticaret Bakanlığında 12 bin 327, Tarım ve Orman Bakanlığında ise 11 bin 499 kooperatifin faaliyet gösterdiğini kaydetti.
Türkiye’de 59 bin 764 kooperatifin 6 milyon 328 bin 945 ortağıyla faaliyette bulunduğunu, bunun nüfusun yaklaşık yüzde 7’sine tekabül ettiğine dikkati çeken Lider, “Almanya, Japonya, Kanada, İspanya, Polonya ve İtalya’da başarılı örnekleri bulunan kooperatiflere yönelik mecburî dış kontrol sistemi ülkemizde uygulamaya geçiriliyor.” dedi.
Düzenlemenin tıpkı vakitte ortakların, kooperatifin işleyişi hakkında daha aktif bilgi edinmesinin önünü açtığını lisana getiren Lider, öte yandan tüm kooperatiflere ait bilgilerin tutulacağı merkezi bilgi sisteminin uygulamaya geçirilmesiyle süreç maliyeti ve vakit kaybının azalacağına işaret etti.
MHP’li Lider, “Kanun teklifiyle, idare kurulunca paydaşlık kaidelerini taşıdığı halde iştirake kabul edilmeyen ve bu nedenle finansmana erişemeyen esnaf, sanatkarlar ve çiftçilerimizin mağduriyet yaşamalarının önüne geçilmesi de amaçlanmıştır. Bu kapsamda kooperatif üst kuruluşlarının yöneticilerinin de iştirake kabule ait yetkileriyle ilgili düzenleme yapılmaktadır. Birebir halde kooperatiflerde olduğu üzere, kooperatif üst kuruluşları da kelam konusu düzenlemelere ait koşulları taşıyıp ortak olmak için kendilerine müracaat eden kooperatif ve birlikleri iştirake kabulden de kaçamayacaklardır.” biçiminde konuştu.
“İki yıldır ziyan ediyorlar”
HDP Mersin Milletvekili Rıdvan Turan, Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Genel Müdürü Fahrettin Poyraz hakkındaki argümanları sorduğunu aktararak, “11 yerden 180 bin lira maaş alıyormuşsunuz dedim. Karşılık vermedi. Sonra ‘Böyle tezlerde bulunuluyor fakat bu gerçek değil, ben aslında 62 bin 500 lira alıyorum.’ dedi, içimiz rahatladı bu türlü olduğu için.” kelamlarını sarf etti.
Kooperatiflerin ticari şirket olarak görülerek buna nazaran düzenleme yapılmasının gerçek olmadığını belirten Turan, kanun teklifiyle, kooperatiflerin dış kontrol sistemine tabi tutulacak olmasının da gerçek olmadığını söyledi.
Bu alanda Kooperatifler Kanunu, Tarım Kredi Kooperatifleri ve Birlikleri Kanunu ile Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Kanunu’nun yürürlükte olduğunu anlatan Turan, “Üç gariban köylü bir ortaya gelip ‘Hadi biz bir kooperatif kuralım.’ dese bu kanunların içerisinden çıkmaları mümkün değil. Mevzuatın teke düşürülmesi lazım. İkincisi, 3 tane bakanlık bu alanı denetliyor. Olmaz, bu 3 bakanlığın yerine bir Kooperatifler Bakanlığının kurulması lazım.” tabirlerini kullandı.
CHP Antalya Milletvekili Çetin Osman Budak, Türkiye’deki kooperatiflere ait ayrıntılı data olmadığını savunarak, bu bağlamda kanun teklifinin tesir tahlilinin de bulunmadığını söyledi.
ISO 500 listesinde 6 büyük kooperatif bulunduğunu anlatan ve bunları Trakya Birlik, Konya Şeker, Kayseri Şeker, GÜBRETAŞ, Tarım Kredi Yem, Tarım Kredi Birlikleri halinde sıralayan Budak, “Çok değerli bir alanla ilgili düzenlemeler yapıyoruz ancak maalesef, iktidardan vekillerimiz bu itinası bu halde göstermiyor. Kanun teklifinin münasebetinde 2021-2023 Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi Aksiyon Planı’na atıfta bulunuldu fakat o denli bir aksiyon planı da yok. Teklif sahipleri teklifi 2012-2016 yıllarını kapsayan hareket planına nazaran hazırladılarsa bu daha da vahim. O vakit bir aksiyon planı yapılmış ve bir daha aksiyon planı da maalesef göremiyoruz.” kelamlarını sarf etti.
Kanun teklifindeki birçok değerli düzenlemenin yürütmenin keyfine bırakıldığını öne süren Budak, kurul görüşmeleri sırasında, kooperatiflerin ve üst kuruluşların idare ve kontrol şuralarında birden fazla maaş ve huzur hakkı ödenmesinin önüne geçilmesine yönelik talepte bulunduklarını lakin bunun kabul edilmediğini anlattı.
CHP’li Budak, Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri marketleri için yüksek kira bedelleri ödendiğini öne sürerek, şöyle devam etti:
“Ayrıca lojistik, tedarik merkezleri yapılması gerekiyor ve iki yıldır ziyan ediyorlar. Tarım Kredi Kooperatifleri’nin ziyanı bir halde çiftçinin üstünde ve halkımızın üstünde. Artık, 1000 tane market kurarak ne yapmak istiyorsunuz? Esasen fiyatlar değerli. Vatandaşlar oraya gidiyor, marketteki fiyatları inceliyor, rastgele bir bakkaldaki fiyatları da inceliyor, bakkal fiyatından üstte. Burada sizin yapmak istediğiniz bildiğimiz popülizm tekrar. ‘Biz bunları açıyoruz, halkımızı ezdirmeyiz. Ucuz besin eserlerine buradan ulaşırsınız.’ Lakin onu bile becerememişsiniz. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin bütçesiyle kendi icat ettiğiniz marketlerde ucuz mal satmanızla regülasyon olmaz, enflasyon düşmez.”
“Kooperatifleri şeffaflaştıracak”
Teklifin birinci imza sahibi AK Parti Antalya Milletvekili Atay Uslu, kooperatif sayısı bakımından Türkiye’nin güçlü bir ülke olduğunu, dünyadaki her 10 kooperatiften birinin Türkiye’de bulunduğunu belirterek, “Ancak ortak sayısı bakımından durum o kadar iç açıcı değil. Kooperatifçiliğin geliştirilmesini sağlayacak önlemlerin alınmasını Anayasamıza koymamıza karşın, ortak sayısı bakımından, ülkemizdeki kooperatifler dünya geneline kıyasla on kat daha küçük. Bu konu, kooperatif kültürünün yaygınlaşması hususu yani bu çalışmayı, bu kanun teklifini de gerekli kılan noktalardan bir adedidir.” diye konuştu.
Kooperatiflerin ticari hayatın değişen kurallarına adapte olabilmesi, kooperatiflerin daha profesyonel bir halde faaliyetlerini sürdürebilmesi, kooperatif idarelerinde şeffaflığın sağlanabilmesi, kooperatif sistemine inancın artırılması ve kooperatif kültürünün daha da yaygınlaştırılması emeliyle kanun teklifini hazırladıklarını belirten Uslu, “Teklifimizle çiftçimizin, esnafımızın, bayanlarımızın, engellilerimizin kooperatif sisteminden daha çok faydalanmasını amaçladık. Kanun teklifini hazırlama sürecinde dal temsilcileriyle görüşmeler yaptık, talep ve tekliflerini aldık. Kurul öncesi siyasi parti kümeleriyle da görüş alışverişinde bulunduk.” değerlendirmelerinde bulundu.
Uslu, düzenlemenin içeriğine ait bilgileri paylaşırken, kanun teklifiyle bayan ve engelli kooperatiflerine olumlu ayrımcılık sağlanacağını, kooperatifleri şeffaflaştıracak ve onlara yönelik inancı artıracak bir bilgi sistemi kurulacağını, öte yandan bu alanda profesyonelleşmeyi artıracak eğitim düzenlemelerinin hayata geçirileceğini kaydetti.
“Denetim zafiyetini gideriyoruz”
TBMM Sanayi, Ticaret, Güç, Olağan Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komitesi Lideri Altunyaldız, milletvekillerinin sorularını yanıtladı.
Türkiye’nin tüm kesitlerini üretime yönlendirmeye çalıştıklarına dikkati çeken Altunyaldız, “Üretimi, istihdamı ve ihracatı önceliyoruz. Hane halklarının gelirlerinin artırılması için her hanenin üretici olmasını önceliyoruz. O yüzden Kooperatifler Kanunu’nda değişiklik yapmak suretiyle sizlerin huzuruna getirmiş durumdayız.” dedi.
Türkiye’deki 59 bin 764 kooperatifin, 6 milyon 328 bin 945 üyesiyle çalışarak ekmek, aş ürettiğini lisana getiren Altunyaldız, kanun teklifiyle bilhassa bayan ve engelli kooperatiflerinde kuruluş etabında oluşan masrafların alınmasından vazgeçileceğini belirtti.
Altunyaldız, bilinmeyen bir şeyin yönetilemeyeceğine de işaret ederek, “Tüm kooperatiflerimizin üretimlerini, sağlamış olduğu istihdamı, varsa ihracatı ve ticaret hacimlerini dijital ortamda izleyebilmek ve buna ait problemleri anında müdahaleyle giderebilmek için bir dijital platform oluşturulması ve bunların sistemleştirilmesi konusunda karar getiriyoruz. Başka taraftan, bilhassa kontrol konusunda dış kontrolü kooperatiflere imkan dahilinde getirmek suretiyle, varsa kontrol zafiyetini gideriyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.
Teklifinin tümü ve birinci kısmı üzerindeki görüşmelerin tamamlanmasının akabinde unsurlara geçildi.
