Dünyanın en küçük balık tiplerinden biri olup azamî standart uzunluğu 3.6 santimetre olan Batman bantlı çöpçü balığı (Paraschistura chrysicristinae) IUCN (Dünya Doğayı ve Doğal Kaynakları Müdafaa Birliği) tarafından kırmızı listeye alınarak kuşağının tükendiğine inanılıyordu.
Shoal isimli Tabiat Muhafaza Örgütü tarafından dünyanın en çok aranan 10 balık çeşidi ortasına yer alan Batman bantlı çöpçü balığının RTEÜ’lü akademisyenler tarafından Batman ve Diyarbakır vilayetlerinde bulunan iki farklı akarsuda tekrar keşfi bilim dünyasında epey dikkat çekti.
Batman bantlı çöpçü balığı hakkında bilgi veren Doç. Dr. Cüneyt Kaya “Teodor T. Nalbant tarafından tanımlanarak isimlendirilmiştir. Bu tanımlama 1974 yılında Prof. Dr. Ali Kelle tarafından Batman Suyu ve Ambar Çayı’ndan toplanmış 4 birey ile yapılmıştır. Bilinen en büyük uzunluğu 36 mm’dir. 47 yıl evvel tespit edilen bu örneklere bir daha rastlanılmamıştır. Bu çeşidin tekrar bulunabilmesiyle ilgili Türk ve yabancı bilim insanları çeşitli teşebbüslerde bulunmuş olsalar da bu uğraşlar sonuçsuz kalmıştır” dedi.
Batman bantlı çöpçü balığının dünyada en çok aranan 10 tıp ortasında olduğunun altını çizen Kaya “Batman bantlı çöpçü balığı, ‘Shoal’ isimli tertip tarafından risk altında olan ve Dünyada en çok aranan 10 balık çeşidi ortasına alınmıştır. ‘Shoal’ yetkililerinin bu çeşidin bulunmasıyla ilgili bana ulaşmalarından hayli keyifli olmuş ve heyecanlanmıştım. Nihayet birinci fırsatta mesai arkadaşım Dr. Münevver Oral ile Batman Barajı’nın giriş suları olan iki farklı akarsuda bir saha çalışması gerçekleştirdik” sözlerini kullandı.
Balık çeşidini bulduktan sonra emin olmak için Batman bantlı çöpçü balığının çizimlerine baktığında tarifsiz bir memnunluk yaşadığını söz eden Kaya “Araştırma sırasında yakaladığım kimi çöpçü balıklarını birinci kere görmüştüm. Bölgede 12 yıldır faal olarak çalıştığım için bu balıkların farklı olduğunu anlamakta zorlanmadım. 12 yıllık saha çalışması deneyimlerim mühletince Paraschistura cinsini hiç görmemiştim. Batman bantlı çöpçü balığı Türkiye’deki Paraschistura cinsine ilişkin tek tiptir. Bu nedenle, Sarım Deresi’ndeki örnekleme sırasında yakaladığım çöpçü balıklarının daha evvel gördüklerimden farklı olduğunu anlamama karşın hangi cinse ilişkin bir tıp olduğunu çabucak anlayamamıştım. Zira tıbbın karakteristik özelliği olan dikey bantları, yakalandıktan kısa mühlet sonra gerilimden ötürü kaybolmuştu. Deredeki çalışmanın sonlarına gerçek yakaladığım son bireyde besbelli bantları görünce çok heyecanlandım. Çabucak laptopumu açıp Batman bantlı çöpçü balığının yepyeni çizimine baktım ve o tanımı sıkıntı olan memnunluğu yaşadım. Dünyada en çok aranan 10 balık çeşidinden birini buluştuk” biçiminde konuştu.
Amaçlarının bulunan çeşidin yine tanımlanmasını yapmak olduğunu kaydeden Kaya “Şimdiki maksadımız bu yine keşfedilen cinsin aktüel karakterlerle tekrar ayrıntılı tanımlamasını yapmak ve bu çeşidi korumak için çalışmalara başlamaktır” dedi.
Arş. Gör. Dr. Münevver Oral ise “Yaklaşık yarım asırdır kayıp olan ve birebir vakit dünyanın en fazla aranan 10 balık listesinde yer alan ülkemizin iç sularında bulmanın ve bu cinse ilişkin birinci DNA verisinin de gen banka teslim edecek olan araştırmacılardan olmanın heyecan ve gururunu yaşıyoruz. Böylesine bir çalışmana yer almak daha evvel çalışılmış lakin elinde hiç örnekleri bulunmayan bir tıbbın genetik bilgilerini birinci sefer bizim gen bankasına kazandıracağımız çalışmada yer almaktan çok keyifli ve gururluyuz” formunda konuştu.
