17 Kasım’daki Düzce’deki sarsıntının akabinde SAÜ Afet İdare Uygulama ve Araştırma Merkezi ve Jeofizik Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Utkucu tarafından yapılan incelemelerin akabinde rapor hazırlandı.
Zelzelenin, Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) üzerinde oluşan 1999 İzmit ve Düzce zelzele kırıkları ile Çilimli Fayı ortasında kalan alanda meydana geldiği belirtilen raporda, zelzelenin kaynak bölgesi civarında temel belirleyici tektonik ögenin KAFZ olduğu kaydedildi.
KAFZ’ın, 1999 İzmit ve Düzce sarsıntılarının yanı sıra 1944 Bolu-Gerede (7,3), 1957 Bolu-Abant (7) ve 1967 Mudurnu Vadisi-Adapazarı (7,1) sarsıntılarını ürettiği aktarılan raporda, “Ayrıca, Hendek Fayı üzerinde meydana gelen 1943 Hendek sarsıntısı de bu bağlamda yazılabilir. Bu yüzden, 17 Kasım’daki Düzce zelzelesinin tektonik açıdan bu kadar canlı bölgede meydana gelmesinin, sıra dışı olarak nitelendirilemeyeceği açıktır.” denildi.
Raporda, KAFZ ile ilişkili ikincil bir fay olan Hendek Fayı hakkında bilgi kısıtlılığına da işaret edilerek, şunlar kaydedildi:
“Bu fay, Gümüşova-Hendek-Adapazarı çizgisinde uzanmakta ve Adapazarı Ovası içinde çökeller altında izlenememektedir. Bu fayın KAFZ’ın bahsi geçen kuzey ve güney kollarına nazaran daha az tehlikeli olduğu ve 1943 Hendek sarsıntısını ürettiği söylenebilir. Lakin 1943 Hendek zelzelesinin bu fayın ne kadarlık bir kısmını kırdığını bilmemekteyiz. Ayrıyeten, 1878 yılında Sapanca ve Adapazarı’nda da yıkıma yol açan zelzelenin hangi fay üzerinde olduğu da bilinmemektedir. 1999 İzmit ve Düzce zelzele kırılmaları kaynaklı vakit içindeki gerilme değişimleri hesaplanmıştır. 2021 Yayakbaşı (Düzce) zelzelesi odağının son 22 yıl içinde yaklaşık 5 bar civarında artışı azalarak devam eden bir gerilme yüküne maruz kaldığına işaret etmektedir. Bu sonuç, 2021 Düzce zelzelesinin 1999 İzmit ve Düzce sarsıntılarından bağımsız ele alınamayacağını önermektedir. Yani 1999 sarsıntılarının tesiri azalarak da olsa devam etmektedir.”
“ALINAN ÖNLEMLER HASARIN OLUŞMAMASINDA TESİRLİ OLDU”
SAÜ Jeofizik Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Utkucu, AA muhabirine, 5 büyüklüğündeki Düzce zelzelesinin Marmara Bölgesi için sıra dışı olmadığını anlattı.
Bu şiddette sarsıntıların hayatın olağan akışında kabullenilmesi gerektiğini vurgulayan Utkucu, sarsıntının büyüklüğünün fazla olmamasının hasarı engellediğini kaydetti.
1999’da İzmit ve Düzce zelzelelerinin akabinde alınan önlem ve binalardaki yenilemelerin hasarın oluşmamasında tesirli olduğuna işaret eden Utkucu, “Son zelzele, Kuzey Anadolu Fayı civarında meydana geldi. 1999 İzmit Depremi’nin kırığının ya uzantısı üzerinde ya da buna paralel uzanan faylar üzerinde meydana geldi. Yaptığımız incelemeler ve daha evvelden de yaptığımız araştırmalar sonucunda edindiğimiz bilgileri, 1999 zelzelelerinin tesirinin devam ettiği, ortamın tam durulmadığı formunda yorumladık.” diye konuştu.
Yaşanan bu çeşit zelzelelerde 1999 zelzelelerinin tesiri olduğuna, şu anda buna yönelik çalışma yürüttüklerine dikkati çeken Utkucu, şöyle devam etti:
“Çalışmalarımız, TÜBİTAK tarafından bir proje başlığı altında desteklenecek. Çalışmalar kapsamında yaptığımız modellemelerde 1999 zelzelesi sonrasında geçen 20 yıl içinde hala gerilme artışlarının birtakım faylar üzerinde devam ettiğini fark ettik. Bu zelzelenin meydana geldiği bölgede 20 yıl boyunca 5 barlık gerilme artışı var. Yani hala 1999 sarsıntılarının tesirini, etrafındaki faylar üzerinde görebiliyoruz. Yani bu zelzelesi de 1999 sarsıntılarından bağımsız olarak düşünemeyiz.”
“YATAY MİMARİ VE SAĞLAM YERDE YAPILAŞMA ÇOK ÖNEMLİ”
Prof. Dr. Utkucu, 1999 zelzelesi ile Düzce’de yaşanan son zelzele ortasında güç bakımından yaklaşık 1000 kattan fazla fark olduğunu vurgulayarak, şu ihtarlarda bulundu:
“Yatay mimari ve sağlam yerde yapılaşma çok değerli. Makûs tabandan ötürü sarsıntı müddeti uzuyor. Yapılaşmayı sağlam tabanda, bina inşa yönetmeliklerine uygun yaparsak zelzele tehlikesinden korkmaya gerek kalmayacaktır. Bilhassa Sakarya üzere taban sıvılaşması tehdidi altında olan bir yerde çok katlı yapmazsak, yatay mimaride gelişmeye devam edersek tehlike hakkında fazla kaygı etmeye gerek kalmayacaktır.”
