Bursa’da 1468 yılında “Kümbetli Mektep” adıyla eğitim vermeye başlayan Hoca İlyas Ortaokulu, 558 yıllık köklü geçmişiyle Türkiye’nin en eski okulları arasında yer alıyor.
Fatih Sultan Mehmet döneminde Hocailyaszade Mehmet Çelebi tarafından kurulan okul, Osmanlı eğitim sisteminin önemli bir parçası olarak tarih sahnesinde yer aldı. İlk olarak “Sıbyan Mektebi” adıyla hizmet veren bina, 1855’te yaşanan depremde kısmen zarar gördü ve daha sonra aslına uygun şekilde yeniden inşa edildi.
Tarihi Süreç ve Yeniden Yapılanma
1912-1914 yılları arasında restore edilen okul, bu süreçte “Müdafaa-i Milliye Hoca İlyaszade Vakıf Mektebi” adını aldı. Milli Mücadele döneminde kısa bir süre işgalci güçler tarafından karargah olarak kullanılan bina, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasının ardından yeniden eğitime kazandırıldı.
Okul, Cumhuriyet’in ilanından 1998 yılına kadar “Hoca İlyas İlkokulu” olarak faaliyet gösterdi. Daha sonra 1998-2014 yılları arasında “Hoca İlyas İlköğretim Okulu” adını aldı ve son on iki yıldır ise “Hoca İlyas Ortaokulu” olarak eğitim hayatına devam ediyor.
Eğitimdeki Köklü Geçmiş
Günümüzde 542 öğrenciye ev sahipliği yapan Hoca İlyas Ortaokulu, aynı zamanda zengin bir tarih arşivine de sahiptir. Osmanlıca belgelerden Latin alfabesiyle yazılmış kayıtlara kadar pek çok tarihi belge okulun arşivinde korunuyor. Bu belgelerin incelenmesi, dönemin sosyoekonomik durumu hakkında önemli bilgiler sunabilir.
“1468’den bu yana savaş ve deprem haricinde okulumuz kesintisiz eğitim veren Türkiye’nin en eski okuludur.”
Okul müdürü Yalçın Pehlivan, okula dair yaptığı açıklamada, “Okulumuz Fatih Sultan Mehmet döneminden beri ışık saçan bir eğitim çınarıdır” ifadelerini kullandı. Ayrıca Pehlivan, okulun zaman zaman restore edilerek günümüz eğitim sistemine uyum sağladığını belirtti.
Modern Eğitime Geçiş
Bursa’nın eğitim tarihinde önemli bir yer tutan Hoca İlyas Ortaokulu, Cumhuriyet’in kurulmasından sonra modern eğitim sistemine geçiş yaparak bugüne kadar gelmiştir. Okulun tarihi boyunca birçok farklı isimle anıldığını vurgulayan Pehlivan, “Her ne kadar adı değişse de Hoca İlyas ibaresi her zaman var olmuştur” dedi.
Mektebin uzun geçmişi ve tarihi önemi nedeniyle akademik araştırmalara da konu olabileceği düşünülüyor. Yalçın Pehlivan, okul ile ilgili doktora tezi yazılabileceğini belirtti.
