Çalışanların, “ücreti, sigorta primi, hafta tatil ve yıllık izni” İş Kanunu’yla müdafaa altında bulunuyor. Sigorta primlerinin eksik yatırılması, fiyatların tam ve vaktinde ödenmemesi durumunda çalışan iş akdini haklı olarak feshedebilir. Sigortası 30 günden az ve düşük yarar üzerinden bildirilen patrondan kıdem tazminatını isteyebilir, işten ayrılma durumunda işsizlik sigortasından faydalanabilir. Emeklilik, askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışan ihbar mühletine uyma mecburiliği bulunmuyor.
İşyerinde sigara içerek iş güvenliğini tehlikeye düşüren tazminatsız işten çıkarılabilir. Yargıtay kararlarına nazaran yazılı bildirime rağmen sigara içerek iş güvenliğini tehlikeye düşüren emekçi tazminatsız işten çıkarılabilir. Sigortasız çalıştığını evraklarla kanıtlayanın çalışmaları tespit edildiğinde kıdem tazminatı alma hakkı doğar. Yalnızca sigortalı olduğu mühletlere ilişkin değil, sigortasız çalıştığı mühletler de dâhil tüm çalışma müddetine ilişkin olarak kıdem tazminatını alabilir. Çalışanın hafta tatilinin günü değişse de kullandırılması, yedi gün içinde kesintisiz 24 saat dinlendirilmesi zaruriliği bulunuyor. Merak edilen birtakım soruların karşılıkları şöyle:
Sigortası düşük fiyattan yahut eksik yatırılan personel işten ayrılıp tazminat alabilir mi?
Sigortası 30 günden az bildirilen ya da karı düşük bildirilen çalışan iş akdini haklı olarak feshederek kıdem tazminatı isteyebilir. Fiyatın yasal kararlar, mukavele kurallarına uygun ödenmemesi haklı fesih nedeni olduğu üzere, işten ayrılan ihbar müddetine de uymak zorunda değil. Yargıtay, sigortanın eksik yatmasını da haklı fesih sebebi sayıyor.
Emeklilik, askerlik, evlilik durumunda işten ayrılan ihbar mühletine uymak zorunda mı?
İhbar müddeti personel yahut patronun iş kontratını feshetmeden evvel karşı tarafa haber vermesi gereken mühlete deniyor. Buna uymadan iş akdini bitiren taraf ihbar tazminatı ödemek zorundadır. Bayan çalışan evlendikten sonra bir yıl içinde işten ayrılması, erkek de zarurî askerlik nedeniyle işi bırakması durumunda kıdem tazminatını alabilir. Emeklilik, askerlik, evlilik üzere durumunda iş mukavelesinin feshi halinde tarafların ihbar talep hakkı bulunmuyor.
İşyerinde sigara içen tazminatsız işten çıkarılabilir mi?
Yasa, ahlak ve güzel niyet kurallarına uymayan hallerde patrona haklı fesih yetkisi veriyor. Sigara içilmesi konusu fiili olarak maddede yer almıyor. Fakat iş güvenliğini tehlikeye düşüren personel işten çıkarılabilir. Sigara içmenin yasak olduğunun yazılı olarak bildiri edilmesine rağmen iş güvenliği açısında tehlike oluşturması durumunda tazminatsız işten çıkarma kelam konusu olabilir.
Sigortasız çalışan kıdem tazminatı alabilir mi?
Sigortasız çalışmaların dokümanlarla kanıtlanması durumunda geriye dönük olarak sigortalılık sağlanacağı üzere kıdem tazminatı alma hakkı da doğar. Evrakla kanıtlama imkânı olmayanların hizmetlerinin geçtiği yılın sonunda başlayarak 5 yıl içinde iş mahkemesine başvurarak hizmet tespit davası açması gerekiyor.
Yıllık müsaade mühletine hafta sonu dâhil mi, müsaade 10 günden az olabilir mi?
Ferdi, toplu iş mukavelesiyle cumartesi, pazar hafta tatili belirlendiyse her iki gün yıllık müsaade mühletinden sayılmaz. Çalışan isterse yıllık müsaadesinin bir kısmını 10 günden aşağı olmamak üzere kullanabilir.
Kamu çalışanları yıllık müsaadesi kesim parça alabilir mi?
Yıllık müsaadelerin tek modül halinde kullanılması temel olsa da tarafların karşılıklı muahedesi ile bölünerek kullanılabilir. Kamu çalışanlarının da yıllık müsaadesini en az ya da çok kaç gün kullanabileceğine ait bir engelleyici karar bulunmuyor. Bu nedenle kesimler halinde kullanabilir.
21 gün müsaade hakkı nasıl kazanılır?
Tıpkı patrona bağlı çalışma mühleti 1 yıldan 5 yıla kadar olan çalışanların (5 yıl dâhil), 14 günlük yıllık fiyatlı müsaade hakkı bulunuyor. Rastgele bir emekçinin 20 günlük yıllık fiyatlı müsaade hakkı elde edebilmesi için; birebir patrona bağlı çalışma müddetinin 6 yıl olması gerekiyor.
Yıllık müsaade fiyatı hangi durumda ödenir?
İş kontratı rastgele bir nedenle sona ermesi halinde çalışanın haz kazanıp kullanmadığı yıllık müsaade mühletlerine ilişkin fiyatı, mukavelenin sona erdiği tarihteki fiyatı üzerinden ödenir. Kullanılmayan yıllık müsaade fiyatları fakat iş akdinin feshi durumunda ödenir.
Kullanılmayan yıllık müsaadeler yanıyor mu?
Personelin kullanılmayan yıllık müsaadelerinin yanacağına ait maddede bir karar bulunmuyor.
İşyerinde 10 yıl müsaade kullandırılmayan çalışan ne yapabilir?
Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı’na dilekçe ile yazılı olarak ya da Alo 170’i arayarak yasal haklarının korunmasını talep edebilir. Çalışanın onayı olsa bile tatil, yıllık izinlerden vazgeçilemez.
