CEM COŞKUN
Avrupa Komisyonu’nun çarşamba günü açıkladığı yeni vergi paketinde yer alan, binaların ve araçların karbon emisyonuna ek vergi getirilmesi önerisi Avrupa’da büyük yankı buldu.
Avrupa Komisyonu’nun çarşamba günü açıkladığı yeni vergi paketinde yer alan, binaların ve araçların karbon emisyonuna ek vergi getirilmesi önerisi Avrupa’da büyük yankı buldu. (Bakınız: AB, bütçesine katkı için 3 yeni vergi teklif etti)
AB’nin 800 milyar euroluk kurtarma programının finansmanında kullanılacak paketteki unsurlardan birine nazaran, AB emisyon ticaret sistemi (ETS) revize edilecek. Bu revizyona nazaran denizcilik kesimi ETS’ye dahil edilirken, havacılık bölümünden sağlanan gelirler artırılacak. Buna ek olarak binaların ısınması ve karayolu nakliyeciliği için kullanılan fosil yakıtların sebep olduğu karbon emisyonuna ek vergi getirilecek. İşte bilhassa bu nokta, yürürlüğe konulması için Avrupa Parlamentosu’nun ve üye ülkelerin onayına muhtaçlık duyan 3 unsurluk paketin sorgulanmasına yol açıyor.
Paketin açıklanmasından yalnızca bir hafta evvel 16 Aralık’ta düzenlenen AB Başkanlar Zirvesi’nde görüşmeler güç konusunda tıkanmış ve mevzunun bir sonraki toplantıda tekrar masaya getirilmesi kararlaştırılarak muahede sağlanamadan doruğa son verilmişti. Tepeye yeşil yatırıma dahil olacak güç kaynakları tartışmalarının yanı sıra Polonya ve İspanya’nın karbon piyasasında spekülatif faaliyetlerin olduğuna yönelik tenkitleri damga vurmuştu. Polonya Başbakanı Mateusz Morawiecki tepe sonrası “ETS düzgün işlemiyor. Yüksek karbon maliyetleri çok tehlikeli zira hem imalat maliyetlerini hem de tüketici fiyatlarını üst taşıyor” açıklamasıyla kaygılarını lisana getirmişti.
ETS’nin karayolu nakliyatını ve binaların ısınmasını kapsayacak halde genişletilmesi hususu sene ortasında tartışmaya açıldığında ise; Avrupa Parlamentosu’nun Fransız Üyesi Pascal Canfin “Sarı Yelekliler” hareketini hatırlatarak, bunun siyaseten bir intihar olacağını ve toplumsal huzursuzluğu tetikleyecek bir risk taşıdığını tabir edip AB’yi benzeri bir yanlışa düşmemesi konusunda uyarmıştı.
Almanya’da yeni hükümetin koalisyon metninde de bu mevzuya değinilmiş, ısınma ve nakliyat için kullanılan yakıtlarda karbon fiyatlarının yükseltilmemesi gerektiğine vurgu yapılmıştı.
Güç yoksulluğuna vurgu
Avrupa genelinde yükselen enflasyon esasen siyaset yapıcılar üzerinde büyük baskı yaratıyor. Enflasyonu tetikleyen kalemlerin başında ise güç fiyatları var. Ve güç fiyatlarında süregiden bu kriz “enerji yoksulluğu” tartışmalarını da alevlendiriyor. Eurostat bilgilerine nazaran yaklaşık 31 milyon Avrupalı güç yoksulluğu içinde, yani meskenlerini gereğince sıcak tutma talihinden uzak yaşıyor. Güç yoksulluk endeksine nazaran bir hane halkının toplam güç harcamaları, bütçesinin yüzde 25’ini aştığında güç fakiri olarak nitelendiriliyor. Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde bu oranın yüzde 15-20 düzeylerine ulaştığının altı çiziliyor.
EURACTİV’in hususla ilgili düzenlediği aktiflikte konuşan uzmanların büyük bir kısmı, elektrik ve gaz fiyatlarının çok yüksek düzeylere geldiğini, atılacak adımlarda kesinlikle ulusal şartların ve toplumsal tesirlerin göz önüne alınması gerektiğini söz ettiler. Avrupa Kurulu Güç Departmanı’nda misyon yapan Adela Tesarova ise, AB üyesi ülkelerin güç fiyatlarından etkilenen düşük gelirli hanelere finansal takviye sağlayacağını, bunun için 72 milyar euro pahasında bir “sosyal iklim fonu” yaratıldığını hatırlattı. Tesarova, kurulun yenilenebilir güç ve güç verimliliği üzere uzun vadeli tahlillere odaklandığını lisana getirerek, “enerji yoksulluğunu birinci kere ve kökten ortadan kaldırma potansiyeline sahibiz” halinde konuştu.
Karbon fiyatlarında yükseliş sürüyor
2022’nin birinci yarısına bu tartışmaların damga vuracağı açık. Doğal gaz fiyatlarındaki artışla birlikte 2021 yılbaşında ton başına 30 euro düzeyinde bulunan karbon fiyatları da Aralık ayında 90 euro düzeylerine ulaşmış durumda. Bağımsız bir iklim ve güç niyet kuruluşu olan EMBER’in yayınladığı grafikte ise karbon fiyatlarındaki yükselişin güç fiyatlarına şimdi minör bazda tesir ettiği görülüyor. Hatta Avrupa Komitesi Lideri Ursula von der Leyen, Twitter’dan bu grafiği paylaşarak karbon fiyatları üzerinden yapılan tenkitlere karşılık verdi ve “enerji sistemimizi daha sağlam ve daha sürdürülebilir kılacak teklifleri sunduk” dedi. (EMBER karbon grafiği buraya yapıştırılacak)
