İzmir’in Aydın sınırlarında bulunan Beşparmak Dağları, bilim dünyasına yeni bir bitki türü kazandırdı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım liderliğindeki ekip, bu bölgede yeni bir taşkıran türünü keşfetti.
Prof. Dr. Yıldırım, yaptığı açıklamada, bilimsel adı “saxifraga alpsengulii” olan bu yeni türün Türkçe isminin ise “Latmos taşkıranı” olarak belirlendiğini ifade etti. Söz konusu bitkinin sadece Latmos Dağları’nda, oldukça dar bir alanda yaşadığı bilgisi paylaşıldı.
Bitki ilk olarak 2023 yılında hekim ve amatör botanikçi Dr. Türker Şengül tarafından Latmos’un gölgeli granit kaya oyuklarında tespit edildi. Şengül’ün çektiği fotoğrafları Prof. Dr. Yıldırım ile paylaşmasının ardından, bitkinin bilinen taşkıran türlerinden farklı olduğu değerlendirilmeye başlandı.
Yeni Türün Araştırılması
2025 yılında gerçekleştirilen arazi çalışmaları ve örneklerin yakın akraba türlerle karşılaştırılması sonucunda bu bitkinin bilim dünyası için yeni bir tür olduğu kesinleşti.
“Keşfedilen yeni tür, Dr. Türker Şengül’ün oğlu Alp Şengül’ün adını taşıyor.”
Yeni türe, bitkiyi ilk fark eden Dr. Türker Şengül’ün oğlunun adı verildi. Nemli granit kaya çatlakları, gölgeli kaya oyukları ve küçük mağara girişlerinde yetişen bu türün çiçekleri beyazdan parlak altın sarısına, alt yüzleri ise pembe ve lila tonlarına dönüşebiliyor.
Bilimsel Çalışmalar ve Yayılma Alanı
Latmos taşkıranının bilimsel makalesi Prof. Dr. Hasan Yıldırım ile doktora öğrencisi Aşkın Öykü Çimen tarafından hazırlandı; bitki ressamı Hazelnas Varol da bilimsel çizimlerini gerçekleştirdi. Taşkıranlar cinsinin dünya genelinde yaklaşık 490 türü bulunurken, Türkiye’de bilinen Saxifraga sayısının 25’e çıktığı bildirildi.
Bu türlerden beşi Türkiye’ye endemik olup, Latmos taşkıranı yalnızca Latmos Dağları’nda bilinen dar yayılışlı bir endemik tür olarak kaydedilmiştir.
Kritik Tehlike Altında
Bu yeni türün dar yayılışı ve yaşadığı habitatın bozulması nedeniyle “Kritik Tehlikede (CR)” kategorisinde değerlendirildiği belirtildi. Prof. Dr. Yıldırım, Beşparmak Dağları’nın doğal ve kültürel zenginliğine dikkat çekerek, bu keşfin Latmos’un henüz keşfedilmemiş biyolojik çeşitliliğini gözler önüne serdiğini vurguladı.
“Bölgede yeni türlerin keşfedilmeye devam etmesi, Latmos’un tam anlamıyla tanınmadığını gösteriyor.”
Ayrıca, doğa ve kültürel mirasın uzun yıllardır devam eden madencilik faaliyetleri nedeniyle ciddi tehdit altında olduğunu kaydeden Yıldırım, bölgedeki ekosistemin korunması gerektiğinin altını çizdi.
