Taban fiyat artırım oranları Erdoğan’a sunuldu! 2022 AGİ dahil taban fiyat ne kadar olacak?

Taban fiyatın belirlenmesi için 1 Aralık’ta 1. toplantı, 7 Aralık’ta 2. toplantı, 9 Aralık’ta 3.toplantı gerçekleştirildi ve şimdi bir sonuca varılmadı. 4. ve son toplantı 13 Aralık Pazartesi günü gerçekleşecek. 2022 yılında geçerli olacak taban fiyat bu toplantının akabinde netlik kazanacak. Toplantılar sonrası sendikalar alt hudutlarını açıkladı. Buna nazaran en yüksek beklenti 4 bin TL ile Türk-İş’ten geldi. Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanı Vedat Alım, emekçi ve patrondan gelen teklifleri Cumhurbaşkanı Erdoğan’la da paylaştı. Yapılan görüşmeler sonrası Pazartesi günü kesin sayılar belirli olacak. 

Türkiye İstatistik Kurumu bilgilerine nazaran, Kasım ayı prestijiyle 12 aylık ortalamalar dikkate alındığında, tüketici fiyatları yüzde 17,71, yurt içi üretici fiyatları yüzde 38,94 arttı. Aylık bazda TÜFE yüzde 3,51, Yİ-ÜFE yüzde 9,99 artış kaydetti.

Tüketici fiyatları endeksi (TÜFE), Kasım’da geçen yılın aralık ayına nazaran yüzde 19,82, geçen yılın tıpkı ayına kıyasla yüzde 21,31 yükseldi.

* TÜFE tipik bir tüketicinin satın aldığı makul bir eser ve hizmet kümesinin fiyatlarındaki ortalama değişimleri gösteren bir ölçüttür.

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ise Aralık 2020’ye nazaran yüzde 51,06, geçen yılın Kasım ayına kıyasla yüzde 54,62 artış gösterdi. 

* Yİ-ÜFE: Yurt içinde ticarete mevzu olmak üzere üretilen tüketim, orta ve sermaye malları ile güç kesimindeki fiyat değişimlerini ölçen endekstir.

Minimum fiyat belirlenirken yıllık TÜFE oranlarına nazaran artış yapılır. Lakin ülkemizdeki artırımlar Yİ-ÜFE ile yani üretilen tüketim, orta ve sermaye malları ile güç dalındaki fiyat değişimlerine nazaran yapılmaktadır. Yani minimum fiyat belirlenirken enflasyon artırımı tek başına kâfi gelmeyebilir. Gerçek manadaki artış, Yİ-ÜFE oranı ile TÜFE oranı ortasında yer almaktadır.

TÜRK-İŞ tarafından her ay hazırlanarak kamuoyuyla paylaşılan Açlık ve Yoksulluk Hududu Araştırması’nın Kasım 2021 dataları genel çizgileriyle şöyle;

• Dört kişilik bir ailenin sağlıklı, istikrarlı ve kâfi beslenebilmesi için yapması gereken aylık besin harcaması meblağı (açlık sınırı) 3.191,55 TL. Kasım prestiji ile tek bir kişinin yaşama maliyeti de net taban fiyatı 1.078 TL geçti.

• Besin harcaması ile birlikte giysi, konut (kira, elektrik, su, yakıt), ulaşım, eğitim, sıhhat ve gibisi muhtaçlıklar için yapılması mecburî başka aylık harcamalarının toplam meblağı ise (yoksulluk sınırı) 10.395,91 TL.

• Bekâr bir çalışanın ‘yaşama maliyeti’ ise aylık 3.902,57 TL.

Yapılan açıklamalar ve hükümetin yaklaşımından ötürü 2022 yılında geçerli olacak taban fiyatın 4 bin TL düzeylerinde olacağı beklenmektedir. Mevcut net taban fiyatın 2.825 lira olduğu düşünüldüğünde 4 bin TL düzeyine çıkmak için yüzde 41 oranında artırım yapılması gerekmektedir. Taban geçim indirimi dahil 2022 minimum fiyat sayıları aşağıda yer alan tablodaki üzere olması olasıdır…

Türk-İş Lideri Ergün Atalay, minimum fiyatın TÜİK’e nazaran belirlenemeyeceğini belirterek, “Onların hesap öteki benimki öteki.. Emekçinin kırmızı çizgisi 4 bin liraya geliyor. Bunun altında sayı teklif etmek uygun değildir” diye konuştu.

Lider Atalay, 45 yıldır her ay açlık, yoksulluk hududu araştırması yaptıklarını belirterek, “Kasım ayında bir kişi için açlık sonu 3 bin 190 lira, yoksulluk da 3 bin 900 liraydı. TÜİK’in açıkladığı enflasyon bedeli bizimkinin altında kalıyor. Bizim sonumuz hayat maliyeti 3 bin 900 liranın üstüne çıkılması. İstenen noktaya gelirse pazartesi, salı günü imzalanır” açıklamasını yaptı.

TİSK Lideri Özgür Burak Akkol patronun de fedakârlık yapacağını belirterek, masada sundukları teklifin 3 bin 500 lirayı geçtiğini söyledi. Akkol, “İşçiyi enflasyona katiyetle ezdirmeyeceğiz. TÜİK’in açıkladığı resmi enflasyon olan yüzde 21 artırımını baştan vereceğiz. Üstüne de ‘ne yapılır’ diye çalışıyoruz, 3 bin 500 lirayı geçtik.”

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Lideri Şekib Avdagiç de taban fiyatta enflasyonun üzerinde bir fiyat artışı siyaseti izlenmesi gerektiğini söyledi.

Avdagiç, “İşçiye verilen verilen ek her artırım, onun daha insanca bir ortamda yaşaması için gösterilen çaba, karşılıksız kalmaz. İş dünyamız, minimum fiyatta enflasyonun üzerinde bir artış siyasetini izlemeli. Görüşmelerin, Cumhurbaşkanımız Erdoğan’ın kararlı tavrı, bakanımız Vedat Alim’in getirdiği bakış açısıyla, iş ve personel dünyasını keyifli eden bir kararla neticeleneceğine inanıyoruz” dedi.

Dört kişilik bir ailenin yalnızca besin harcaması (mutfak masrafı) geçen aya nazaran 98 TL, geçen yıla nazaran 675 TL artmıştır. Yapılması gereken toplam harcama fiyatı (aile bütçesi) ise aylık 320 TL ve yıllık 2.198 TL meblağında artmıştır.

TÜRK-İŞ’in bilgileri temel alındığında “Mutfak Enflasyonu”ndaki değişim Kasım ayında şu biçimde gerçekleşti:

• Ankara’da yaşayan dört kişilik bir ailenin “gıda için” yapması gereken minimum harcama fiyatı bir evvelki aya nazaran yüzde 3,18 oranında artış gösterdi.

• Yılın birinci on bir ayı itibariyle fiyatlardaki artış yüzde 23,23 oranında gerçekleşti.

• Besin enflasyonunda son on iki ay itibariyle artış oranı yüzde 26,82 oldu.

• Yıllık ortalama artış oranı ise yüzde 20,58 olarak hesaplandı.

Taban fiyat artışlarında, bir evvelki yılın, yani görüşmenin yapıldığı yılın enflasyon oranı da belirleyici oluyor. 2001 – 2021 ortasındaki periyoda baktığımızda en yüksek artışın yüzde 83,65 ile 2002 yılında yapıldığını görüyoruz. Bu artışı yüzde 41.67 ile 2004, yüzde 33.1 ile 2001 ve 2016 yılındaki artışlar izledi. Akabinde 2019 yılındaki yüzde 26.1’lik ve 2021 yılındaki yüzde 21.6’lık artışlar geldi.

2004’e kadar olan periyotta enflasyon yüksek seyrettiği için birtakım yıllardaki artışlar evvelki yılın enflasyon oranının altında kaldı. Örneğin 2001 yılındaki minimum fiyat artışı 2000’deki enflasyon oranının 5.9 puan, 2003 yılındaki taban fiyat artışı da bir evvelki yılın enflasyon oranının 20.2 puan altında kaldı. Bu kayıpları telafi etmek için 2002 ve 2004 yıllarında yüksek artış yapıldı.

Sonraki devirde ise yalnızca 2007, 2009 ve 2017 yıllarındaki taban fiyat artışları, bir evvelki yılın enflasyonunun altında kaldı.

2016 yılındaki minimum fiyat artışı evvelki yıl enflasyonunu 24.3 puan aştı. 2021 yılında uygulanan minimum fiyat ise geçen yılın enflasyon oranının 7 puan üzerinde artırıldı.