Kişisel Emeklilik Sistemi (BES) yapılan değişikliklere ait bir yazı kaleme alan Haber7 müellifi İsmail Vefa Ak, BES Kanunu’nda yapılan değişikliklerle sistemin çok daha cazip hale geldiğine dikkat çekti. BES sisteminin genel olarak ülkelerin refah düzeyini yükselttiğini, bunun yanında iktisada de önemli bir kaynak sağladığına vurgu yapan Vefa Ak, “Yeni düzenleme ile BES’te %25 olarak uygulanan devlet katkısı %30’a çıkartılıyor. Artık BES iştirakçisi, devlet katkısı hariç kendi birikimlerinin %50’ye kadar olan kısmını acil muhtaçlıkları için kullanabilecek. Yeni düzenlemeyle yatırımcıların BES kontratları de kullanılacakları krediler için teminat olarak gösterilebiliyor” sözlerini kullandı. Sistemden emekli olunması için 10 yıl ve 56 yaşını tamamlanması gerektiğini belirten Ak, “Yeni düzenleme ile sistemde kalınan müddetler itibariyle; 3. yılın sonunda devlet katkı hissesinin %15’i, 6. yılın sonunda %35’i ve 10. yılın sonunda ise %60’ına hak kazanılıyor” bilgisini verdi. AK, yeni kanunla birlikte 45 yaş sonunun kaldırıldığını ve tüm çalışanların sisteme dahil edilebildiğini kelamlarına ekledi.
İşte İsmail Vefa Ak’ın o yazısı:
Global iktisatta ve ülkemizde son periyotta yaşanan gelişmeler, birtakım yeni yasal düzenlemelerin yapılmasını gerekli kılıyor. Yeni yılla birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemi bir epey ağır. Birçok kanunda değişiklik öngören yeni düzenlemeler arkası gerisine yürürlüğe giriyor. Örneğin yeni bir kanun hususuyla, sanayi ve ihracat kesimine 1 puanlık kurumlar vergisi avantajı sağlanıyor. Bir öbür değişiklik de kur muhafazalı vadeli mevduat ve iştirak hesapları hakkında yapılıyor. Daha evvel hane halkı için öngörülen kur muhafazalı vadeli mevduat ve iştirak hesaplarına ait sistem, bu sefer şirketleri de içine alacak halde genişletiliyor. Kur muhafazalı sistemden elde edilecek faiz ve kur karlarına da kurumlar vergisi istisnası getiriliyor.
İşte bütün bu düzenlemelerin yanında, ferdi tasarruf sahiplerini çok yakından ilgilendiren bir dizi ıslahat hayata geçirildi. Kişisel Emeklilik Kanunu’nda yapılan değişikliklerle, birçok teşvik ve avantajı bünyesinde barındıran ferdi emeklilik sistemi, artık çok daha cazip hale geliyor.
FERDÎ EMEKLİLİK SİSTEMİ ÜLKEMİZDE UZUN YILLARDIR UYGULANIYOR
Ferdi Emeklilik Sistemi, tasarruflarını yanlışsız yatırım araçlarına aktaracak vakit ve bilgiye sahip olmayan vatandaşlar için standart ve inançlı bir sistem. Kısa ismiyle BES, bireylerin gelirlerini nizamlı bir formda tasarruf etmelerini ve makul bir birikim oluşturarak emeklilikte gelir sağlamalarını temin ediyor. Birçok ülkede uzun yıllardır uygulama alanı bulan bu sistem, ülkemizde 2003 yılından beri uygulanıyor. Birtakım ülkelerde kişisel emeklilik sistemine iştirak vatandaşların tercihine bırakılmışken, başta Güney Amerika ülkeleri olmak üzere öbür kimi ülkelerde ise sisteme girmek zarurî tutulmuş. O denli ya da bu türlü, kişisel emeklilik sisteminin genel olarak ülkelerin refah düzeyini yükselttiğini, bunun yanında iktisada de önemli bir kaynak sağladığını söyleyebiliriz.
SON YILLARDA GETİRİLEN YENİLİKLER SİSTEMİN CAZİBESİNİ ARTTIRDI
Ferdî emeklilik sisteminde ülkemiz için en büyük ihtilal, 2013 yılında yaşandı. Bu yıldan itibaren uygulamaya alınan %25’lik devlet katkısı dayanağı, sistemin cazip hale gelmesini ve büyümesini sağladı. 2017 yılında getirilen otomatik iştirak sistemiyle, çalışanların ferdi emeklilik sistemine erişimi otomatik hale getirildi. Başka yandan 2021 yılında Ferdî Emeklilik Kanunu’nda yapılan değişiklikle, 18 yaşından küçük çocukların da sisteme dâhil olması sağlandı. Bütün bu yeniliklerle BES, giderek daha kârlı ve inançlı bir yatırım aracı halini aldı.
BÜYÜK ISLAHATLAR HAYATA GEÇİRİLDİ
TBMM, ferdî emeklilik sisteminde ihtilal olarak nitelendirilebilecek bir dizi değişikliği hayata geçirdi. Yeni düzenleme ile BES’te %25 olarak uygulanan devlet katkısı %30’a çıkartılıyor. Mevcut yahut yeni katılacak tüm iştirakçilerin faydalanabileceği bu yenilik, yasanın yürürlüğe girmesinden sonraki BES ödemelerini kapsıyor. Yapılan bir diğer yenilikle de, BES’teki birikimlerin kısmen kullanılmasına imkân tanınıyor. Evvelden BES’teki paraya gereksinimi olan tasarruf sahibi parasını çekerek sistemden büsbütün ayrılmak zorunda kalıyordu. Bu nedenle devlet katkısından da yoksun kalınıyordu. Artık BES iştirakçisi, devlet katkısı hariç kendi birikimlerinin %50’ye kadar olan kısmını acil muhtaçlıkları için kullanabilecek. Yeni düzenlemeyle yatırımcıların BES mukaveleleri de kullanılacakları krediler için teminat olarak gösterilebiliyor.
2017 yılında çalışanların patronları tarafından otomatik olarak sisteme dâhil edilmesine imkan getirilmiş, lakin bu imkan 45 yaşın altındaki çalışanlara tanınmıştı. Yeni kanunla 45 yaş sınırlaması kaldırılıyor ve rastgele bir yaş kuralı olmadan tüm çalışanlar patronları tarafından BES’e dahil edilebiliyor.
KİŞİSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ KIYMETLİ VERGİSEL AVANTAJLARA SAHİP
Fiyatlı olarak çalışanlar; kendileri, eşleri yahut küçük çocukları için BES’e ödedikleri katkı hisselerini belgelendirip patronlarına ibraz edebiliyorlar. Ödenen BES katkı hisseleri, üzerinden vergi hesaplanacak fiyat gelirinden indirilebiliyor. Fiyatlı olarak çalışanlar dışında şahsi gelir vergisi mükellefi olup, yıllık vergi beyannamesi veren vatandaşlar da ferdî emeklilik sistemine ödedikleri fiyatları vergi matrahının tespitinde indirim konusu yapabiliyor. Fakat bunun bir sonu var. Fiyatlı için elde ettiği fiyatın, beyanname veren vatandaş içinse beyan ettiği gelirin %15’inden fazla indirim yapılamıyor. Vergi matrahından indirilecek BES katkı hissesi meblağı, her halükarda taban brüt fiyatın yıllık meblağını aşamıyor.
PATRON İŞÇİSİ İSMİNE YAPTIĞI BES ÖDEMESİNİ MASRAF YAZABİLİYOR
Son yıllarda birçok şirket, net fiyat ödemesi yerine temettü ikramiyesi, özel sıhhat sigortası sağlanması yahut ferdî emeklilik katkı hissesi ödemesi üzere çalışanlarına çeşitli menfaatler sağlayabiliyor. Bu hem kurumsal aidiyet hissini kuvvetlendiriyor hem de öbür mali avantajları da beraberinde getiriyor.
Bu çerçevede, patronların giderek artan bir eğilimle çalışanlarını BES sistemine dahil ettiklerini görüyoruz. Patronlar tarafından çalışanları ismine ödenen BES katkı hisseleri, ticari yarar hesaplanırken masraf olarak indirilebiliyor. Patronlar tarafından ödenen katkı hisselerinin bir kısmı fiyatla ilişkilendirilmeksizin direkt masraf yazılıyor. Şayet katkı hisselerinin toplamı, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen fiyatın %15’ini ve yıllık olarak taban fiyatın yıllık meblağını aşıyorsa, bu aşan kısım fiyat üzere muamele görüyor. Yani aşan fiyat bordroya dahil edilip, gerekli yasal kesintiler yapılarak tekrar patronun ödediği fiyat masrafı olarak vergi matrahından düşülebiliyor.
İŞTİRAKÇİLERE SİSTEMDEN YAPILAN ÖDEMELERDE DE VERGİ AVANTAJI VAR
Ferdi emeklilik sistemi, uzun bir katkı hissesi ödeme sürecini ve sonrasında hak edilen devlet katkılı bir birikim meblağını söz ediyor. Lakin emekli olunmadan da çeşitli sebeplerle sistemden ayrılmak mümkün. BES iştirakçisi, vefat ve gibisi mecburî sebeplerle yahut kendi isteğiyle emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılabiliyor. Bu durumda, fondaki birikimler iştirakçiye yahut hak sahibine ödeniyor ve bu ödemeler, menkul sermaye iradı olarak gelir vergisine tabi tutuluyor. Vergiyi, emeklilik şirketleri stopaj yöntemi ile alıp vergi dairesine yatırıyor. İştirakçiler tarafından bu ödemeler için rastgele bir beyanname verilmiyor.
Ferdî emeklilik sisteminde devlet katkısı hakkı kazanmak, birtakım koşullara bağlanmış durumda. Buna nazaran sistemde en az 10 yıl kalınması ve 56 yaşın tamamlanarak emekli olunması gerekiyor. Bunun dışında, sistemde makul bir mühlet kalmakla da devlet katkısının kısmen kazanılması kelam konusu olabiliyor. Sistemde kalınan müddetler itibariyle; 3. yılın sonunda devlet katkı hissesinin %15’i, 6. yılın sonunda %35’i ve 10. yılın sonunda ise %60’ına hak kazanılıyor. Devlet katkısı ödemeleri gelir vergisi kanununa nazaran vergiden istisna edilmiş. Münasebetiyle sistemden emekli olanlar birikim fiyatının devlet katkısı kısmına isabet eden %30’luk kısmından hiçbir halde vergiye tabi tutulmuyorlar. Başka iştirakçiler ise hak ettikleri kısmi devlet katkıları üzerinden vergi ödemiyorlar.
Sistemden emekli olanlara devlet katkısı dışındaki birikimlerden yapılan ödemeler sadece %5 vergiye tâbi. 10 yıl sistemde kalıp, 56 yaşını doldurmadan sistemden ayrılanlar %10 vergi ödüyorlar. 10 yıl dolmadan ayrılanlara yapılan ödemeler ise %15 vergi kesintisine tâbi tutuluyor. BES iştirakçileri beyanname vermedikleri üzere, kendilerinden en fazla bu oranlarda vergi kesintisi yapılıyor. Görüldüğü üzere ferdi emeklilik sistemi, yatırımcıları için epeyce değerli bir vergi avantajı sağlıyor.
FERDÎ EMEKLİLİK FONU DAHA DA BÜYÜMELİ
Emeklilik Nezaret Merkezi’nin yayımladığı bilgilere nazaran; 2021 yılı sonu itibariyle BES’e katılan kişi sayısı 7 milyonu, fon büyüklüğü ise 228 milyar lirayı bulmuş durumda. Otomatik Katılık Sisteminde ise iştirakçi sayısı 6 milyon kişiyi ve fon büyüklüğü ise 16,5 milyar lirayı geçmiş bulunmakta. Bu datalara nazaran; ülkemizde 2003 yılından bu yana uygulanmakta olan ferdi emeklilik sisteminde iştirakçi sayısının bugün itibariyle 13 milyonu aştığını ve fon büyüklüğünün de 250 milyar liraya ulaştığını söyleyebiliriz.
Bu alanda dünyanın tahminen de en başarılı ülkesi Japonya. Bugün itibariyle Japonya emeklilik fonunun yönettiği varlıkların toplam büyüklüğü 1,6 trilyon doları aşmış durumda. Batı Avrupa ülkelerindeki emeklilik fonlarının büyüklüğüne baktığımızda, Türkiye olarak ferdî emeklilik alanında yürüyecek çok yolumuz olduğunu görüyoruz.
Ülkemizde, gelişmekte olan birçok ülkede görülen tasarruf açığı sorunu mevcut. Düşük tasarruf oranları, istenilen büyümeyi sağlamak ismine, iktisadın dış tasarruflara bağımlı hale gelmesine yol açıyor. Emeklilik fonları ise tasarruf oranlarının artmasında değerli katkılar sunarak, dış kaynak muhtaçlığını azaltıyor. Bu açıdan bakıldığında, ulusal iktisadın dışa bağımlılığının azalması bakımından kişisel emeklilik sisteminin oynadığı rol hayati bir ehemmiyete sahip.
Yapılan bu kıymetli ıslahatların sistemi çok daha cazip hale getirdiği bir gerçek. Artık bundan sonra kişisel emeklilik sisteminin vatandaşlara daha çok anlatılması ve sağladığı avantajların daha sıklıkla lisana getirilmesi lazım.
