Yargıçlar ve Savcılar Şurası’nın yargılama yetkisi bulunmadığından mahkeme statüsünde değildir. Yargıçlar ve Savcılar Şurası ( Hsk ), Türkiye’deki yargıçların ve savcıların özlük işlerini yürüten ve bunlarla ilgili itirazları inceleyen bir idari ünitedir. Vatandaşlar HSK hakkında HSK nedir, HSK’nın açılımı nedir? HSK üyeleri kimlerdir, nasıl seçilir? HSK’nın misyonları nelerdir? HSK birinci ve ikinci daire vazifeleri nelerdir? sorularına karşılık aramaktadır. Pekala, HSK nedir, HSK’nın açılımı nedir? HSK üyeleri kimlerdir, nasıl seçilir? HSK’nın misyonları nelerdir?
HSK NEDİR?
Yargıçlar ve Savcılar Konseyi (HSK), Türkiye’deki yargıçların ve savcıların özlük işlerini yürüten ve bunlarla ilgili itirazları inceleyen bir idari ünitedir. Yargıçlar ve Savcılar Konseyi’nin yargılama yetkisi bulunmadığından mahkeme statüsünde değildir.
1961 Anayasası yeterince 20 Temmuz 1961’de, “Yüksek Yargıçlar Kurulu” ismiyle kuruldu. Yargıçların bağımsızlığını sağlamak için kurulan heyet, yargıçların atanması, nakli üzere özlük işlerinin yanı sıra, yargıçlarla ilgili şikayetleri de inceleme ve karar merciiydi. On sekiz asıl, beş yedek olmak üzere yirmi üç üyeli olmak üzere şuranın üyeleri Yargıtay, Meclis ve Senato tarafından belirlenmekteydi. Heyetin yapısı, çalışma metodu ve asıllarına ait olarak 1962 yılında 45 Sayılı Yüksek Yargıçlar Şurası Kanunu çıkarıldı. 12 Mart Muhtırasını takiben anayasada ve kanunlarda yapılan değişikler uyarınca, üye sayısı on bir asıl ve üç yedek olarak on dörde düşürüldü. Heyetin bütün üyeleri Yargıtay Genel Konseyi üyeleri ortasından seçilecek, dört yıl olan vazife mühletleri değişmez iken vazife müddeti biten üyelerin tekrar seçilebileceği karar altına alınmıştı. 12 Eylül Darbesi’nin akabinde yapılan yeni anayasa ile birlikte heyetin “Yüksek Yargıçlar Kurulu” ile “Yüksek Savcılar Kurulu”, ismi birleştirilerek “Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” oldu. Evvelden yalnızca isimli yargı yargıçları ve savcıları hakkında karar verme yetkisi olan heyet, bu değişiklikler ile birlikte idari yargı hakim ve savcılarını da kapsamına aldı. 1981’de çıkarılan 2461 Sayılı Yargıçlar ve Savcılar Yüksek Şurası Kanunu ile yargıçlar ve savcılar tek bir kanun altında düzenlenmiş oldu. 2010 yılında yapılan anayasa değişiklikleri ile birlikte, 2461 Sayılı Yargıçlar ve Savcılar Yüksek Konseyi Kanunu kaldırılarak yerine 6087 Sayılı Yargıçlar ve Savcılar Yüksek Şurası Kanunu kabul edildi. Heyet yirmi iki asıl ve on üç yedek üyeden oluşacak ve üç daire hâlinde çalışacaktı. Şuranın lideri yeniden adalet bakanı iken; üyeleri cumhurbaşkanı, Yargıtay, Danıştay ve Türkiye Adalet Akademisi genel heyetlerince belli niteliklere sahip bireyler ortasından seçilecekti.
2017 yılındaki anayasa değişiklikleri ile isim Yargıçlar ve Savcılar Konseyi olan kurumun yapılanması günümüzdeki haline ulaştı. Üye sayısı yirmi ikiden on üçe düşürülürken, yedek üyelik ise kaldırıldı. Daire sayısı, üçten ikiye düşürüldü. Üyelerin seçiminde de yeniden cumhurbaşkanı, Yargıtay ve Danıştay genel konseylerinin yetkisi sürerken, Türkiye Büyük Millet Meclisi de üye seçme yetkisine sahip olmuştur. Bakan ile birlikte, bakan yardımcısının[a] da heyetin tâbi üyesi olacaktı. Bunun dışında, üyelerin dört yıllık vazife müddetleri, müddetleri bitince tekrar seçilebilecekleri ve meslekten çıkarma haricindeki cezalara karşı yargı yolunun kapalı olmasına ait düzenlemeler varlığını devam ettirdi.
HSK ÜYELERİ KİMLERDİR?
Genel Şura (7 Haziran 2021 itibarıyla):
- Abdulhamit Gül – Lider (Adalet Bakanı)
- Mehmet Akif Ekinci – Başkanvekili
- Halil Koç – Üye
- Hamit Kocabey – Üye
- Ömür Topaç – Üye
- Ergün Şahin – Üye
- Sinan Esen – Üye
- Aysel Demirel – Üye
- İbrahim Kolcu – Üye
- Ömer Faruk Yıldırım – Üye
- Cumhur Şahin – Üye
- Bilal Temel – Üye
- Hasan Yılmaz (Bakan yardımcısı) – Üye
HSK ÜYELERİ NASIL SEÇİLİR?
HSK Üyelerinin Geldiği Kaynaklar:
- Adalet Bakanı – 1
- Adalet Bakanı Yardımcısı – 1
- TBMM Genel Şurası tarafından – 7
- Cumhurbaşkanı tarafından – 4
Toplam: 13
YARGIÇLAR VE SAVCILAR HEYETİNİN MİSYONLARI NELERDİR?
Genel Konseyin Misyonları Şunlardır:
a)Başkanvekilini ve daire liderlerini seçmek.
b)Dairelerin kararlarına karşı yapılan itirazları inceleyip karara bağlamak.
c) Daireler ortasında çıkan vazife ve işbölümü uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlamak.
ç)Kurulun vazifesine giren, ama Genel Şura yahut dairelerin misyonları ortasında gösterilmeyen hususlarda karar merciini belirlemek.
d) Hâkim ve Savcıların uymaları gereken etik davranış unsurlarını belirlemek.
e) Heyet üyeleri hakkındaki cürüm soruşturması ile disiplin soruşturma ve kovuşturma süreçlerine ait 6087 Sayılı Kanunla verilen misyonları yerine getirmek.
f) Bakanlığın, bir mahkemenin kaldırılması yahut yargı etrafının değiştirilmesi konusundaki tekliflerini karara bağlamak.
g) Yargıtay ve Danıştaya üye seçmek.
ğ) Genel Sekreterin atanması için Lidere üç aday teklif etmek.
h) Teftiş Konseyi Liderini, Teftiş Heyeti lider yardımcılarını, Heyet başmüfettişlerini, Heyet müfettişlerini ve Heyette süreksiz yahut daima olarak misyon yapacak tetkik yargıçlarını atamak.
ı) İsimli ve idari yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etme, atama ve nakletme, süreksiz yetki verme, yükselme ve birinci sınıfa ayırma, takım dağıtma, meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar verme, disiplin cezası verme, vazifeden uzaklaştırma ile hâkim ve savcılar hakkında kontrol, araştırma, inceleme ve soruşturma yapılması bahislerine münhasır olmak üzere yönetmelik çıkarmak ve genelge düzenlemek.
i) Şuranın stratejik plânını onaylamak ve uygulamasını takip etmek.
j) Vazife alanını ilgilendiren kanun ve öteki mevzuat taslakları hakkında görüş bildirmek.
k) Kanunlarla verilen başka vazifeleri yapmak.
Birinci Dairenin Vazifeleri Şunlardır;
a) Hâkim ve savcılarla ilgili olarak;
1) Atama ve nakletme,
2) Süreksiz yetki verme,
3) Takım dağıtma,
4) Müstemir yetkileri düzenleme,
5) Yıllık ve mazeret müsaadeleri dışında her türlü müsaade verme,
6) Eğitim programlarına katılmaya ait müsaade verme süreçlerini yapmak;
b) Hâkim ve savcıların vazifelerini; kanun, ve öbür mevzuata (hâkimler için idarî nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarına ait denetleme süreçlerini Teftiş Konseyine yaptırmak;
c) Hâkim ve savcılar hakkındaki ihbar ve şikâyetleri inceleyip gereğini yapmak;
ç) Hâkim ve savcıların misyonlarından ötürü yahut vazifeleri sırasında hata işleyip işlemediklerini, hâl ve hareketlerinin sıfat ve misyonları icaplarına uyup uymadığını Heyet müfettişleri yahut müfettiş yetkilerini haiz kıdemli hâkim yahut savcı eliyle araştırma ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma süreçleri ile inceleme ve soruşturma yapılmasına yer olmadığına ait süreçler için teklifte bulunmak;
d) İlgili kanunlarda verilen misyonların yerine getirilmesi bakımından en yakın mahkeme yahut hakimlikleri belirlemek,
e) Meslek öncesi eğitimde staj mahkemelerini belirlemek,
f) Bölge Adliye ve Bölge Yönetim Mahkemesi Daireleri ortasındaki iş kısmı ile Birinci Derece Mahkemelei ortasındaki iş dağlımını karara bağlamak;
g) Genel Heyet tarafından verilen öteki işleri yapmak ile vazifelidir.
İkinci Dairenin Misyonları Şunlardır;
a) Hâkim ve savcıların;
1) Her türlü yükselme ve birinci sınıfa ayırma süreçlerini yapmak,
2) Misyonlarından ötürü yahut vazifeleri sırasındaki cürüm soruşturması ile disiplin soruşturma ve kovuşturması sonucu hakkında karar vermek,
3) Disiplin yahut hata soruşturma ve kovuşturması nedeniyle süreksiz yetkiyle yer değiştirmesine yahut misyondan uzaklaştırılmasına karar vermek,
4) Meslekte kalmaları uygun görülmeyenler hakkında karar vermek,
5) Başka kurumların süreksiz görevlendirme ve nakil taleplerine ait müsaade süreçlerini yürütmek.
b) Hâkim ve savcı adaylarını mesleğe kabul etmek.
c) Hâkimlik ve savcılık misyonuna tekrar atanma ile öteki hizmetlerden mesleğe atanma talepleri hakkında karar vermek.
ç) Meslekten çekilme, çekilmiş sayılma ve misyonun sona ermesi hakkında karar vermek.
d) Genel Konsey tarafından verilen başka işleri yapmak.
Genel Sekreterlik
Genel Sekreterlik, Konseyin idarî ve malî işleri ile sekreterya hizmetlerini yerine getirmek gayesiyle kurulmuştur. Genel Sekreterlik; Genel Sekreter, biri idari yargı hâkim ve savcıları ortasından seçilecek beş genel sekreter yardımcısı ile yeteri kadar tetkik hâkimi ve ofislerden oluşur.
Genel Sekreter, birinci sınıf hâkim ve savcılardan Genel Şuranın, muvafakatleri alarak teklif ettiği üç aday ortasından Lider tarafından atanır. Genel sekreter yardımcıları ise birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar ortasından, muvafakatleri alınarak, Lider tarafından atanmaktadır. Şurada çalıştırılmak üzere Genel Sekreterliğe bağlı yeteri kadar tetkik hakimi bulunur. Tetkik hakimliğine, hâkimlik ve savcılık mesleğinde fiilen en az beş yıl misyon yapmış ve üstün başarısı ile Şura hizmetlerinde faydalı olacağı anlaşılmış bulunanlar ortasından muvafakatleri alınarak Genel Şura tarafından, süreksiz yahut daima çalıştırılmak üzere atama yapılır. Şura çalışanı naklen yahut açıktan atama yoluyla atanır.
Genel Sekreterliğin Vazifeleri Şunlardır;
a) Heyetin ofis süreçlerini yürütmek;
b) Konseyin taraf olduğu isimli ve idarî davalar ile icra takiplerinde avukatlar vasıtasıyla Şurası temsil etmek, davaları takip etmek, ettirmek, türel hizmetleri yürütmek;
c) Hâkim ve savcıların sicilleri ile şahsî evraklarını tutmak;
ç) Heyetin arşiv hizmetlerini yürütmek;
d) Kanunlarla malî hizmet ve strateji geliştirme ünitelerine verilen misyonları yapmak;
e) Hâkim ve savcıların müsaade ve emeklilik süreçlerini yürütmek;
f) Şura üyeleri ile Heyette misyon yapanların özlük süreçlerini yürütmek;
g) Konseyin vazife alanıyla ilgili konularda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminin (UYAP) kullanılmasını sağlamak;
ğ) Kanunlarda gösterilen yahut Başkanlık, Genel Şura yahut daireler tarafından verilen dilğer işleri yapmak.
Teftiş Konseyi
Teftiş Heyeti Lideri, üç lider yardımcısı ile yeteri kadar konsey başmüfettişi ve müfettişi ile bürorlardan oluşur.Teftiş Konseyi, Liderin nezaretinde Heyet ismine misyon yapmaktadır. Konsey müfettişleri, vazifelerini yerine getirirken Teftiş Konseyi Liderine; Teftiş Konseyi Lideri ise Şuraya karşı sorumludur.
Teftiş Konseyinde misyonlu olanların atanma metotları şu biçimdedir;
Teftiş Heyeti Lideri ve lider yardımcıları, birinci sınıf hâkim ve savcılar ortasından mavafakatleri alınarak;Kurul başmüfettişleri, Teftiş Konseyinde fiilen beş yılını doldurmuş, birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıfa ayrılma niteliklerini yitirmemiş olan müfettişler ortasından, kıdem sırasına nazaran; Şura müfettişleri, hâkimlik ve savcılık mesleğinde fiilen en az beş yıl misyon yapmış ve üstün başarısı ile Heyet müfettişliği hizmetinde faydalı olacağı anlaşılmış bulunanlar ortasından muvafakatları alınarak Genel Şura tarafından atanır.
Teftiş Şurasının Vazifeleri Şunlardır;
a) İsimli ve idarî yargı hâkim ve savcılarının misyonlarını kanun ve başka mevzuata (hâkimler için idari nitelikteki genelgelere) uygun olarak yapıp yapmadıklarını denetlemek; vazifelerinden ötürü yahut misyonları sırasında cürüm işleyip işlemediklerini, hâl ve aksiyonlarının sıfat ve misyonları icaplarına uyup uymadığını araştırmak ve gerektiğinde haklarında inceleme ve soruşturma süreçlerini yapmak;
b) Vazife alanına giren hususlarda, uygulamada ortaya çıkan mevzuat yetersizliği ve aksaklıklar ile ilgili konularda gerekli inceleme ve araştırmaları yaparak alınması gerekli yasal ve idarî önlemler konusunda Heyete teklifte bulunmak;
c) Kanun ve öteki mevzuatta gösterilen yahut Şura tarafından verilen gibisi vazifeleri yapmak ile vazifelidir.
