İstanbul Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen bilimsel bir çalışma, Fatih Sultan Mehmet’in kütüphanesinde yer alan Homeros’un İlyada Destanı’na ait 260 yapraklık el yazması nüshasının daha önce bilinmeyen özelliklerini gün yüzüne çıkardı.
Topkapı Sarayı’nda muhafaza edilen ve Patrik 2. Gennadios’a ait olduğu belirlenen bu eserin, 12-13. yüzyıllara tarihlendiği ifade ediliyor. Eserin incelenmesi için gerekli izinleri alan İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eskiçağ Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hamdi Şahin, detaylı bir çalışma gerçekleştirdi.
El Yazmasının Özellikleri
El yazması, ahşap kapak üzerine kaplanmış deriyle kaplı olup, boyutları 26,2 x 19,8 santimetre olarak ölçülüyor. Kapağın iç kısmında eserin tarihine dair önemli kayıtlar bulunuyor. Bu kayıtların, el yazmasının Patrik 2. Gennadios’un kişisel koleksiyonuna ait olduğunu gösterdiği değerlendiriliyor.
Aynı bölümde yer alan Fransızca ve Osmanlıca etiketler ise eserin 13. yüzyıla ait olduğunu ve Homeros’un İlyada Destanı’nı içerdiğini ortaya koyuyor. Ayrıca etiketin sol alt köşesinde Topkapı Sarayı Tahrir Komisyonu mührü ile envanter numaraları mevcut.
İstanbul’da Hazırlanmış Olabilir
Araştırma sırasında eserin üretim yeri hakkında da önemli bulgular elde edildi. Sayfa tasarımı ve yazı kalitesinin yanı sıra, Homeros’un hayatına dair metinlerin ve kapsamlı şerhlerin bir arada bulunması, el yazmasının İstanbul merkezli bir yazım atölyesinde kopyalanmış olabileceğine işaret ediyor.
“Eserin sistemli bir üretim sürecinden geçtiği tespit edildi.”
Ayrıca el yazmasında kullanılan kırmızı mürekkep ile başlıkların büyük harflerle belirtilmiş olması da katibin uzmanlık seviyesini gösteriyor. Çalışmada ana metnin düzenli, okunaklı ve büyük harf karakterleriyle yazıldığı; açıklamaların ise daha küçük ve sıkışık harflerle oluşturulduğu belirlendi.
Homeros’un Hayatı Hakkında Bilgiler
El yazmasında Homeros’un hayatının anlatıldığı bölümlere de yer veriliyor. Özellikle soy ağacı ve ebeveynlerine dair bilgiler ile birlikte, İlyada Destanı’nın ilk kitabının özeti de mevcut. El yazması, İlyada Destanı’nın 7’nci yaprağında başlıyor ve metnin çevresindeki kenar boşluklarında açıklamalar barındırıyor.
Ayrıca inceleme sırasında görsel unsurların da dikkat çektiği belirtildi. Kırmızı mürekkeple yapılan düğüm motifleri, bitkisel desenlerle bezeli başlıklar ve sayfa düzenlemesi için kullanılan diğer dekoratif unsurların metni daha anlaşılır hale getirdiği ifade ediliyor.
Venedik ile Bağlantılar Araştırılıyor
İstanbul’daki el yazmasının diğer İlyada nüshalarıyla olan ilişkisi de araştırma kapsamında ele alındı. Bilim ekibi, bu eserin muhtemelen 15. yüzyılda Patrik Bessarion tarafından Venedik’e götürülen Venetus A ve Townleyanus yazmalarıyla bağlantılı bir ara kopya olabileceğini öne sürüyor.
“Bu eser dünyada hiçbir şekilde çalışılmamış bir eser.”
Prof. Dr. Hamdi Şahin, araştırmanın başlangıcını Homeros ile ilgili bir makale hazırlarken yaptığını belirtti. Eserin tam olarak korunmuş durumda olduğunu ifade eden Şahin,
