İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) anketinin Kasım 2021 periyodu sonuçları açıklandı. Eşik bedel olan 50,0’nin üzerinde ölçülen tüm sayıların kesimde güzelleşmeye işaret ettiği anket sonuçlarına nazaran, ekimde 51,2 olarak ölçülen manşet PMI kasımda 52,0 bedelini aldı ve imalatçıların faaliyet şartlarının son altı aydır güzelleştiğine işaret etti. Ekimdeki yavaşlamanın akabinde kasımda üretim hafif bir artış kaydetti. Faaliyet şartlarındaki güzelleşmede üretimin tekrar büyümeye geçmesi tesirli oldu. İstihdamdaki artışın devam etmesi de üretimi destekledi. Bölüm son bir buçuk yıl boyunca kesintisiz bir biçimde yeni istihdam yarattı.

Öte yandan, yeni alınan ihracat siparişlerinde devam eden büyümeye karşın toplam yeni siparişlerde zayıflık belirtileri arttı. Arka arda ikinci ay yavaşlama kaydeden toplam yeni siparişlerde düşüş bildiren anket iştirakçileri bu durumu fiyat artışlarına, elektronik kesim eksikliklerine ve otomotiv kesiminde yaşanan meselelere bağladı. Kasımda girdi maliyetlerinin kaydettiği sert artışa bağlı olarak girdi fiyatları enflasyonu keskin bir halde hızlanarak Eylül 2018’den beri en yüksek seviyeye çıktı. Anekdot temelli bilgiler, maliyetlerde görülen artışın Türk lirasındaki bedel kaybından kaynaklandığına işaret etti. Bunun sonucunda imalatçı firmalar kendi satış fiyatlarını 16,5 yıllık anket geçmişinin en yüksek oranında artırdı. Bu ortada, ham unsur temininde süregelen zahmetler ve nakliye konusunda yaşanan problemler nedeniyle tedarikçilerin teslimat müddetleri Nisan 2020’den beri en yüksek oranda arttı. Firmalar, fiyat artışlarının ve tedarik zincirlerinde devam eden aksamaların tesirlerini azaltmak gayesiyle girdi alım ve stoklarını genişletmeye yönelik eforlarını ağırlaştırdı. Bununla birlikte, yeni siparişlerdeki yavaşlamaya bağlı olarak kelam konusu kalemlerde artışlar ivme kaybetti.

İstanbul Sanayi Odası Türkiye İmalat PMI anket dataları hakkında değerlendirmede bulunan IHS Markit İktisat Yöneticisi Andrew Harker, şunları söyledi:

“Kasım ayında Türk imalat bölümünün genel olarak büyüme bölgesinde kaldı. Buna karşın, kur artışının esasen yüksek seyreden ham husus fiyatlarını daha da artırması nedeniyle firmalar maliyet baskısını giderek daha fazla hissediyor. Bu durum fabrika çıkış fiyatlarında anket geçmişinin en yüksek oranlı artışına yol açarken yeni siparişlerin yavaşlamasına da katkı yapmış durumda. Firmalar üzerindeki bu baskının önümüzdeki aylarda hafifleyebilmesi için liranın istikrar kazanması değerli.”

Kesimlerin tamamında fiyat artışı gözlendi

İstanbul Sanayi Odası Türkiye Sektörel PMI kasım bilgilerine nazaran, Türk lirasındaki kıymet kaybı ve tedarik zincirlerindeki aksamalar sonucu Türkiye Sektörel PMI raporunda takip edilen 10 kesimin tamamında bariz fiyat artışları gözlendi. Bölümlerin çabucak hemen hepsinde girdi fiyatları daha süratli artarken sonuncu eser satış fiyatları enflasyonu ise tüm kesimlerde ivme kazandı. Hem üretim hem de yeni siparişler dalların çoğunluğunda yavaşlarken, raporun olumlu gelişmeleri yeniden istihdam tarafında gerçekleşti.

Kasımda en yüksek girdi maliyeti artışlarının yaşandığı iki dal sırasıyla dokuma eserleri ile kara ve deniz taşıtları oldu. Maliyet enflasyonunda artış gerçekleşmeyen tek bölüm olan ana metal sanayiinde dahi girdi fiyatları sert biçimde yükseldi. Girdi maliyetlerindeki yükselişin müşterilere yansıtılması satış fiyatlarında da süratli artışlara yol açtı ve tüm dallarda enflasyon ivme kazandı. Satış fiyatlardaki en süratli artış makine ve metal eserleri dalında gerçekleşti. Fiyat baskılarındaki güçlenme, döviz kurlarındaki artış ve arz kısıtlarından kaynaklandı. Arz taraflı problemler, tedarikçilerin girdi teslimatlarındaki gecikmelerin artması ile daha da besbelli hale geldi. En uzun gecikmeler, bilhassa elektronik modüllerde yaşanan global darboğazdan etkilenen elektrikli ve elektronik eserler kesiminde yaşandı. Tüm bu zorluklar kasım ayında talep şartlarını olumsuz etkiledi. Yeni siparişler giysi ve deri eserleri ile ağaç ve kağıt eserleri olmak üzere yalnızca iki dalda artış gösterdi. Yeni siparişlerdeki en bariz yavaşlama kimyasal, plastik ve kauçuk eserler kümesinde kaydedildi ve böylelikle bölümün altı aylık genişleme süreci sona erdi. Daha olumlu bir tablonun gözlendiği yeni ihracat siparişleri, kesimlerin yarısında artış gösterdi. Yeni siparişlere benzeri halde üretim de dalların çoğunluğunda yavaşladı. En keskin düşüş ana metal sanayi kesiminde gerçekleşti. Yeni siparişlerin büyüme kaydettiği iki dalın yanı sıra dokuma ve besin eserlerinde de üretim artışı gözlendi.

Kasım ayında en olumlu tablo tekrar işgücü piyasasında ortaya çıktı. Takip edilen on bölümün altısı işçi sayılarını artırdı. İstihdam hacminde en süratli genişleme kimyasal, plastik ve kauçuk dalında kaydedildi. İşgücü sayılarını azaltan kesimlerde düşüşler çoklukla ölçülü seyretti. Bu gelişmenin istisnası olan elektrikli ve elektronik eserler bölümünde istihdam kaybı besbelli gerçekleşti.