BEGÜM PARILTI ALKIŞ
Kısa mühlet evvel havacılık, sıhhat ve güce odaklanan üç şirkete bölünme kararı alan General Electric, böylece ABD’nin en çok bilinen sanayi topluluğu unvanını da kaybetmeye hazırlanıyor. 2008 krizinin tesirlerinden kurtulmaya çalışırken pandemi süreciyle ikinci sefer çıkmaza giren şirketin bölünme kararı, paylarında bir yükselişi de beraberinde getirmişti. Pekala, 2008 krizinin akabinde iş modelinin yarattığı kusurları çözmek için büyük efor sarf eden asırlık dev, bu kararı alma sürecine nasıl geldi?
Gelecek Bilimci Martin Ford, “Robotlara Karşı İnsanlık” kitabında sanayi ihtilalinden günümüze kadar olan tarihi süreci kıymetlendirerek, teknolojinin bir yandan sanayileri bozarken, başka yandan yeni iş alanları ve sanayiler yaratarak bir “yaratıcı yıkım”a yol açtığından bahsediyor. 1890’lı yıllarda Amerikan sanayisindeki rekabet yarışından doğan GE için de endüstride bir yaratıcı yıkım sürecine yol açtığını söylemek yanlış olmayacaktır. Bugün “GE” denildiğinde Amerikalıların birçoklarının aklına ampullerin, televizyonların, çamaşır makinelerinin gelmesi de bu durumun doğal bir sonucu.
Akkor ampullerden jet motorlarına…
İcatları ve teknolojileriyle kuruluşundan kısa mühlet sonra herkesin bildiği bir şirkete dönüşen GE, Thomson-Houston Company ile Edison General Electric Company ortasındaki birleşme sonucunda doğuyor. Şirketin 130 yıla yaklaşan tarihinde geliştirdiği en eski eserler ortasında akkor ampuller, röntgen makineleri ve elektrikli sobalar yer alıyor. 1920’lerde elektrikli konut aletlerinin seri üretimine başlayan GE, günlük ömür alışkanlıklarının değişmesinde de tesirli oluyor. Takip eden yıllarda ise mikrodalga ve radar sistemlerinin icadını sağlayan vakum teknolojisini geliştiriyor. İkinci Dünya Savaşı sırasında orduya ekipman temini sağlayan şirket, 1949 yılında jet motoru J-47’yi birinci sefer tanıtıyor. GE, 1970’lerde ise lazer ışığı teknolojisi ve tıbbi görüntüleme alanında birinci sırada yer alıyor.
İş dünyasının Titan’ı: John F. Welch
Yunan mitolojisinde Altın Çağ’da dünyayı yöneten güçlü ilah ırkı olarak bilinen Titan, GE’nin de Altın Çağı’nda idarenin başına gelen CEO John F. Welch için kullanılırdı. Kimya mühendisi olan Welch, 1981’de idareye gelmesiyle Radio Corporation of America (RCA) ve National Broadcasting Company (NBC)’yi satın aldı. Misyonda kaldığı mühlet boyunca GE’yi modernize etmeye çalışan Welch, işleyişte gereksiz gördüğü noktalardaki agresif kararlarıyla biliniyordu. Welch ayrıyeten sürpriz ofis ve fabrika ziyaretlerindeki denetlemeleriyle ünlüydü. Efsanevi CEO, 2001 yılında misyonundan ayrılırken, GE’yi 25 milyar dolarlık bir imalat şirketinden, 130 milyar dolarlık sayısız segmentten oluşan bir holdinge dönüştürmüştü.
2008 kriziyle gelen sert darbe
GE, süratli yükseliş devrinin akabinde 2008 yılında birçok ülkeyi olumsuz tarafta etkileyen global ekonomik kriziyle değerli ölçüde sarsılmıştı. Global kriz sonrası iflas haberleri peşi sıra gelirken, birebir yıl içerisinde GE paylarında de yüzde 42’lik bir düşüş yaşandı. GE global ekonomik krizin tesirleriyle boğuşurken, ünlü yatırımcı Warren Buffett’ın 3 milyar dolarlık fon yatırımı, şirkete bir nevi can suyu olmuştu. Lakin süreç içerisinde GE’nin operasyonlarını istikrara kavuşturmak için Buffett’ın yatırımı da kâfi olmadı. Şirketin yıllık temettüsü takip eden yıllarda düşmeye devam etti. 2008 sonrası mali krizleri devam eden şirketin, pay senetleri son yıllarda da ABD Borsalarında düşük performansa sahipti.
125. yıl dönümü olan 2017’de 12 bin kişiyi işten çıkaracağını açıklayan GE, 2018 yılına gelindiğinde ise Dow Jones Sanayi Endeksi’nden çıkarıldı. GE yerine, pay pahası daha yüksek olan ve endekste manalı katkı sağlayacağı düşünülen Walgreens Boots Alliance isimli şirkete yer verildi. Bu gelişme sonrası GE, 111 yıldır süreç gördüğü endekste birinci kere yer almadı. İçeride GE’yi geri döndürme eforları sürerken, beklenmedik formda tüm dünyayı tesiri altına alan COVID-19 ise şirketi mali bir çıkmaza sürüklüyordu. Bilhassa Boeing ve Airbus için uçak motorları üreten ve kârlılıkta hissesi büyük olan GE’nin havacılık ünitesi, pandemiden en büyük darbeyi almıştı.
Havacılık odaklı bir şirkete dönüşecek
2021 yılına kâr marjlarında bir toparlanmaya giderek başlayan GE, pay senetlerinde de istikrarlı bir yükselişe girdi. Bu yıl içerisinde GE Healthcare’in, ultrasyon alanındaki portföyünü genişletmek emeliyle BK Medical’i 1,45 milyar dolara satın alması yatırımcı cephesinden de olumlu yansılar aldı. Son olarak Kasım 2021’de üç halka açık şirkete bölünmeyi planladığını açıklayan GE’nin CEO’su Larry Culp, kümesi üç ana iş koluna bölmenin odaklanmayı artıracağını, amaçlı sermaye dağıtımına imkan sağlayacağını ve kendilerine stratejik esneklik sağlayacağını belirtmişti.
Topluluktan birinci ayrılık sıhhat kümesinde 2023’te gerçekleşecek. Generel Electric’in GE Renewable Energy, GE Power ve GE Digital şirketleri ise 2024’te güç odaklı bir şirket olarak ayrılacak. Bu süreçlerin akabinde GE havacılık odaklı bir şirket olarak yoluna devam edecek. Tarihi süreç içerisinde yaşanan tüm krizlere ve alınan kararlara karşın GE, bugün hala yatırımcıların gözünde ikonikleşmiş Amerikan şirketlerinden biri.
