COP26 İklim Değişikliği Tepesi nedir? Dorukta neler konuşulacak?

1995 yılında Almanya’da gerçekleştirilen birinci doruktan bu yana COP26 her sene farklı ülkelerde farklı gündemlerle organize edildi. Bu yıl İngiltere’de yapılacak COP26’da konuşulacak esas mevzular ortasında karbon piyasaları, iklim finansmanı, kömür kullanımının azaltılması ve elektrikli araçlara geçiş olacak.

Pekala COP26 nedir? Kimler bu doruğa katılacak? Türkiye için değeri ne? İşte COP26 ile ilgili bilmeniz gerekenler…

COP26 Nedir?

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Mukavelesini 1994 yılında imzalayan ülkeler yaklaşık 30 yıldır her sene toplanıyor. COP kısaltması da “Conference of Parties”, yani mukaveledeki tüm tarafların katıldığı bir konferans manasına geliyor.

Bu yıl 26’ncısı gerçekleştirilecek tepeye Birleşik Krallık mesken sahipliği yapacak ve konferans Glasgow’da gerçekleştirilecek. COP26’ya birçok farklı ülkeden 100’den fazla hükümet ve sivil toplum önderinin katılacağı iddia ediliyor. Daha evvelki COP’larda alınan kararlar da tepenin ne kadar kıymetli olduğunu gösteriyor.

2015’te gerçekleştirilen COP21 doruğunda tüm ülkeler global ısınmayı 1,5 santigrat derece ile sınırlama konusunda öutabakata varmışlardı. Paris mutabakatı da COP21’de kabul edilirken karbon salınımının ülke bazında düşürülmesi için öngörülen Ulusal Katkı Beyanları da bu konferansta mutabakatla birlikte kabul edilmişti.

COP26 öncesi Roma’da gerçekleştirilecek G20 tepesi de Glasgow’daki konferansta nelerin konuşulacağını belirleyecek. Başkanlar 31 Ekim’de sona erecek G20 doruğu sonrasında çabucak Glasgow’a geçecekler.

COP26’ya kimler katılacak?

COP26 İklim Değişikliği Konferansı’na kesin olarak katılacağını onaylayan yaklaşık 15 başkan bulunurken Rusya Lideri Vladimir Putin ve Çin Lideri Şi Jinping’in tepede yer alması beklenmiyor. Glasgow’daki konferansa katılacak öbür isimler ortasında Sir David Attenborough, Greta Thunberg, Bileşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Kraliçe Elizabeth de yer alıyor.

COP26’ya kesin olarak katılacağını onaylayan ülke önderleri ise şöyle:

• İngiltere Başbakanı Boris Johnson
• İtalya Başbakanı Mario Draghi
• İskoçya Başbakanı Nicola Sturgeon
• Fransa Lideri Emmanuel Macron
• Kanada Başbakanı Justin Trudeau
• Avustralya Başbakanı Scott Morrison
• İsrail Başbakanı Naftali Bennett
• Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan
• İsveç Başbakanı Stefan Löfven
• İsviçre Lideri Guy Parmelin
• Nijerya Lideri Muhammadu Buhari
• Gana Lideri Nana Akufo-Addo
• Arjantin Lideri Alberto Fernandez
• Kolombiya Lideri Ivan Duque

COP26’da hangi hususlar konuşulacak?

Glasgow’da gerçekleştirilecek COP26’da başkanların ayrıntılıca konuşacağı 4 başlık bulunuyor: kömür, otomobiller, finansman ve ağaçlar. Konferansın öncelikli maksadı 2050 yılına kadar net sıfır karbon salınımı gayesine ulaşılması için ülkelerin 2030 gayelerini belirlemesini teşvik etmek.

Her ülkenin 2050 yılına kadar net sıfır karbon emisyonu doğrultusunda 2030 yılına kadar emisyon azaltımı maksatlarını ayrıntılı ve kararlı bir formda belirlemesi bekleniyor.

Bu maksatlara ulaşılması için de ülkelerin kömürü terk etmeleri, ağaç bölümünü azaltmaları, elektrikli otomobil dönüşümünü bir an önce gerçekleştirmeleri ve yenilenebilir güce yatırımları teşvik etmeleri bekleniyor.

COP26’nın bir öteki amacı de ülkelerin iklim finansmanı için her yıl 100 milyar dolar ayırmalarını sağlamak. Ülkelerin maliye bakanları, merkez bankası liderleri ve Wall Street’teki büyük bankaların CEO’ları global finans sisteminin nasıl ‘yeşil’ hale getirilebileceğini tartışmak için 3 Kasım’da gerçekleştirilecek finans panelinde bir ortaya gelecek.

Son olarak karbon piyasaları da COP256 doruğunda konuşulacak bahislerden biri olacak. Paris Anlaşması’nda karbon ticaret sisteminin ve karbon piyasalarının dünya çapında nasıl şekilleneceğini tam olarak finalize edilememişti.

Müzakerecilerin karbon piyasaları üzerinde şu an neredeyse hiçbir ayrılık yaşamadığı ve konferansta karbon piyasaları üzerine kolaylıkla anlaşabileceği düşünülürken karbon dengeleme piyasalarının konuşulacak kıymetli hususlar ortasında olması bekleniyor.

Türkiye COP26’ya nasıl hazırlandı?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Eylül ayında yaptığı konuşmada, Paris İklim Muahedesi’ni atılacak yapan adımlara uygun formda ve Türkiye’nin ulusal katkı beyanı çerçevesinde ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin onayına sunmayı planladıklarını söylemişti.

Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı iklimle ilgili kâfi finans kaynağına ulaşamadığı ve gelişmekte olan ülkelerle eşit şartlardan yararlanamadığı için uzun bir müddettir onaylamayı geciktiriyordu.

Cumhurbaşkanı Edoğan’ın açıklamasından sonra Paris İklim Mutabakatı’na ait kanun teklifi 7 Ekim’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Lakin Türkiye, karar metnine eklediği beyanla “Türkiye Cumhuriyeti, Paris Anlaşması’nı gelişmekte olan bir ülke olarak ve ulusal katkı beyanları çerçevesinde, muahedenin ve düzeneklerinin ekonomik ve toplumsal kalkınma hakkına halel getirmemesi kaydıyla uygulayacağını beyan eder” diye eklemişti.

Türkiye hazırladığı ulusal katkı beyanında karbon salınımını azaltma taahhüdü vermezken iki katından fazla artırabileceğini de belirtmişti. Beyana nazaran, hiçbir tedbir alınmadığı referans senaryoda karbon salınımının 1 milyar 175 tona ulaşacağı belirtilirken Türkiye ‘artıştan yüzde 21 azaltım’ amacıyla bunu 929 milyon tonda tutmaya çalışacağını söylüyor.

COP26 öncesinde Paris Anlaşması’nın geçirilmesinin kıymeti ne?

Uzmanlar, Paris Muahedesi kurallar kitabının Türkiye’nin uygulamasını da direkt ilgilendirecek karbon piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma düzeneği üzere bahislerdeki unsurlarıyla ilgili görüşmelere oy hakkıyla katılabilmesi mutabakata katılma sürecinin Glasgow İklim Değişikliği Konferansı (COP26) tarihine kadar tamamlanmasına bağlı olduğunu belirtmişlerdi.

Uzmanlar, Glasgow İklim Değişikliği Konferansı’nda yüklü olarak karbonun fiyatlandırılması konusunun tartışılacağını ve Türkiye’nin karbon fiyatlandırmasına ait argümanları hazırsa burada çeşitli kazanımlar elde edebileceğini de vurgulamıştı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan COP26’da Biden ile görüşecek

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan’a yaptığı çalışma ziyaretinin dönüşünde uçakta medya mensuplarına yaptığı açıklamalarda ABD Lideri Joe Biden ile büyük ihtimalle Roma’da düzenlenecek G-20 önderler tepesinde değil, Glasgow’da yapılacak COP26 iklim doruğunda görüşmelerinin olacağını söyledi.

“Roma’nın gündemi ile Glasgow’un gündemi şu anda değişmiş üzere gözüküyor. Büyük ihtimalle Roma’da değil lakin Glasgow’da görüşmemiz olacak.” diyen Erdoğan, bu görüşmede en değerli mevzunun F-35’ler için ödenen 1 milyar 400 milyon doların geri ödemesinin nasıl yapılacağı olacağını belirtti.