Kanuna nazaran, paydaşlık başvurusu yapıldıktan sonra kooperatif idare heyeti, başvuruyu bir ay içinde sonuçlandıracak ve müracaat sahibine bildirecek. İdare konseyi, ana kontratta belirtilen koşulları taşıyanları iştirake kabulden kaçınamayacak.
İştirak hissesinin kıymeti, kooperatiflerin hedef ve faaliyet bahislerine nazaran ilgili bakanlıkça artırılabilecek.
Sigortacılık Kanunu kapsamında sigortacılık faaliyetinde bulunacak kooperatifler için en çok hisse taahhüt hududu uygulanmayacak ve iştirak hissesinin pahası ilgili kurumun görüşü alınarak belirlenecek.
İdare şurası yıllık faaliyet raporu, gelir masraf farkı hesapları, bilanço ve denetçi raporları, ortaklar tarafından elektronik ortamda da incelenebilecek.
Seçimlerde aday olan şahıslara, genel konsey toplantısına katılma hakkını haiz ortakları gösterir listeye erişme imkanı sağlanacak.
Genel şura toplantılarını birleştirebilme mühleti, idare ve kontrol konseyi vazife müddetinin üst sonuyla uyumlu hale getirilerek 3 yıldan 2 yıla indirilecek.
Genel heyet toplantısı, ana mukavelede karar bulunması kuralıyla elektronik ortamda da yapılabilecek.
Çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro üzere kıstaslara nazaran belirlenen kooperatiflerin idare heyeti ile denetleme organı üyeleri ve yedekleri, seçilmelerini takiben en geç 9 ay içinde kooperatifçilik eğitim programını tamamlayacak.
İdare heyeti kendi tutanakları, genel heyet tutanakları, ortak listeleri, gelir-gider hesapları ve yıllık bilançonun adabına uygun olarak hazırlanması ve saklanmasından, tetkik olunmak üzere denetçilere verilmesinden sorumlu olacak. Ayrıyeten vazifesi sona eren idare şurası üyeleri tarafından sorumlulukları altında bulunan para, mal, defter, evrak ve öbür kooperatif varlıkları seçimlerin yapıldığı genel heyet toplantı tarihinden itibaren 3 iş günü içinde tutanakla yeni seçilenlere teslim edecek.
Genel heyet tarafından, denetleme organı olarak vazife yapmak üzere en fazla 4 yıl için en az bir yahut daha fazla denetçi seçilecek.
Denetçi, genel şura namına kooperatifin bütün süreç ve hesaplarını tetkik edecek.
Denetçi raporu genel heyete sunulmayan kooperatiflerde, finansal tablolar, idare heyeti yıllık faaliyet raporu ve ibra hakkında alınan kararlar geçersiz olacak.
Kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerin idare şurası üyeleri, bunların ortağı olduğu üst kuruluşlarda vazife alsalar dahi sırf bir fiyat yahut huzur hakkı alabilecek.
Dış kontrol
Kooperatiflerin dış kontrol sisteminin tekrar düzenlenmesi ve faal kontrol sistemi kurulması hedefleniyor.
Buna nazaran, bakanlıkça çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro üzere kıstaslar dikkate alınarak belirlenen kooperatif ve üst kuruluşları dış kontrole tabi olacak. Dış kontrol, finansal tabloların kontrolü halinde olacak. İdare şurasının yıllık faaliyet raporu içinde yer alan finansal bilgilerin, denetlenen finansal tablolar ile dengeli olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı da dış kontrolün kapsamı içinde yer alacak.
Dış kontrol, genel heyetçe alınan karar doğrultusunda Kamu Nezareti, Muhasebe ve Kontrol Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetçiler, Özgür Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’na tabi meslek mensupları, ilgili bakanlıkça dış kontrolle yetkilendirilen, bağlı olunan merkez birlikleri yahut merkez birliği kurulamamışsa bağlı olunan birliklerce yapılabilecek.
İlgili bakanlıkça dış kontrolle yetkilendirilen birlik ve merkez birlikleri, Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili kararlarına nazaran bağımsız kontrole tabi olacak. Dış kontrol yapacak denetçiler ile kontrol yetkisi verilen birlik ve merkez birliğinin kontrolle görevlendirilen çalışanı, misyonları sebebiyle işledikleri cürümlerden ötürü fiillerinin niteliğine nazaran Türk Ceza Kanunu’nun kamu görevlilerine ilişkin kararları uyarınca cezalandırılacak.
Kooperatifler, kooperatif birliklerine, kooperatif birlikleri de merkez birliğine ortak olmadığı takdirde kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefalet sağlayamayacak, kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapamayacak, bu kapsamdaki müracaatlarda birlikler kooperatifleri, merkez birliği de birlikleri iştirake kabulden kaçınamayacak.
Genel konsey için bakanlık temsilcisi mecburiliği
Yapı kooperatifleri, ana mukavelede gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların yahut iş yerlerinin ortaklar ismine tescil edilmesiyle hedefine ulaşmış sayılacak ve dağıtılacak lakin tescil sürecinden sonra tarzına uygun halde ana mukavele değişikliği yapılarak kooperatifin emelinin değiştirilmesi halinde dağılmaya ait karar uygulanmayacak.
Kooperatifler, kooperatif birlikleri, merkez birlikleri ve Türkiye Ulusal Kooperatifler Birliği, genel şura toplantılarından en az 15 gün evvel ilgili bakanlıktan temsilci talebinde bulunacak. Genel heyet toplantıları, bakanlık temsilcisinin huzurunda açılacak ve devam edecek. Temsilci, toplantının kanunlara, ana kontrata ve gündeme nazaran yürütülmesine nezaret edecek.
Ticaret Bakanlığı, tüm kooperatif ve üst kuruluşlarının, kooperatifçilik hizmetlerine elektronik ortamda eriştiği ve merkezi bilgi tabanının yönetildiği Kooperatif Bilgi Sistemi kuracak.
TBMM Genel Heyeti’nde kabul edilen Kooperatifler Kanunu ile Birtakım Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’a nazaran, ortaklarının çoğunluğu bayanlardan oluşan ve bayan emeğinin kıymetlendirilmesi emeliyle kurulan kooperatifler ile ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşan kooperatiflerin, tescil ve ilana tabi süreçlerinden fiyat alınmayacak, ilana tabi olanlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde fiyatsız yayımlanacak. Bu kooperatiflerden, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun ilgili düzenlemesi yeterince odaya kayıt fiyatı ve yıllık aidat ile munzam aidat da alınmayacak.
Kanunla, kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerde ana kontratta belirtilen kuralları taşıyanları iştirake kabulden kaçınan; bilanço ve gelir sarfiyat farkı hesaplarını genel konseyin yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl müddetle ortakların tetkikine sunmayan; azlık tarafından genel şura toplantısından evvel yordamına uygun formda gündeme husus eği istenmesine karşın bunu yerine getirmeyen; denetçilerin ihtarına karşın kuralları taşımayan yahut sonradan kaybeden üyeleri düşürmeyen kooperatif ve üst kuruluşların yöneticileri için cezalar öngörülüyor.
Kooperatife ilişkin defter, evrak, para, mal üzere kooperatife ilişkin varlıkları haleflerine teslim etmeyenler; kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatif ve üst kuruluşları ile ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatif ve üst kuruluşlarında, iştirake kabul konusunda kanun kararlarına uygun davranmayan kooperatif ve üst kuruluşları yöneticilerine de cezalar getiriliyor. Bağdaşmayan misyonlara muhalif uygulamaları araştırmayan denetçilere de cezai sorumluluk yükleniyor.
Yükümlülüklere karşıt hareket eden idare heyeti üyelerinin her biri, her bir yükümlülük için başka farklı olmak üzere 1000 lira idari para cezasıyla cezalandırılacak. Tıpkı kontrol kapsamında tıpkı bireye verilebilecek idari para cezalarının toplam fiyatı 10 bin lirayı geçemeyecek.
Mevcut yöneticilere, seçimlere kadar eğitimden muafiyet
Ticaret Bakanlığınca tüm kooperatif ve üst kuruluşlarının, kooperatifçilik hizmetlerine elektronik ortamda eriştiği ve merkezi bilgi tabanının yönetildiği Kooperatif Bilgi Sistemi (KOOPBİS) kurulacak.
Kooperatifin ticaret sicili kayıtlarının, finansal tablolarının, idare şurası ve denetçi raporlarının, genel konsey toplantı evrakının, ortakların kimlik, irtibat, hisse ve ödemelerine ait bilgilerinin KOOPBİS’e işlenmesinden, idare şurası sorumlu olacak.
İlgili bakanlık ile kooperatif ve üst kuruluşları, vazifeleri ile sonlu kalmak kaidesiyle, ortakların ve ortak olmak için başvuranların ferdî bilgilerini KOOPBİS’te işlemeye ve görüntülemeye yetkili olacak. Bakanlık; kontrol, istatistik üretme, hizmetlerde otomasyonu artırma, ülke kooperatifçiliğinin geliştirilmesi ve kooperatif ortaklarının haklarının korunması emeliyle sistemde işlenen bilgileri, kamu kurum ve kuruluşlarına aktarabilecek. Elde edilen bilgiler Ferdî Dataların Korunması Kanunu’na ters olarak kullanılamayacak, aktarılamayacak yahut öbür bir biçimde işlenemeyecek.
KOOPBİS’te tutulacak bilgilerle elektronik ortamda sunulacak hizmetlerden faydalanılmasına, bu sistem üzerinde işlenen şahsî bilgilerin transferi ile güvenliğin sağlanmasına, aydınlatma yükümlülüğünün ne formda yerine getirileceğine ait yordam ve asıllar, ilgili bakanlıklar ile Şahsî Dataları Müdafaa Kurumunun görüşü alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.
Kooperatiflerin halihazırdaki idare ve kontrol heyeti üyeleri bir sonraki seçimlere kadar eğitim kaidesinden muaf tutulacak. Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten 31 Aralık 2022’ye kadar seçilecek idare ve kontrol şurası üyelerinin eğitim alma zaruriliği da bu tarihten sonra başlayacak.
Bir yıl içinde kurulacak
Tüm kooperatifleri kapsayacak ve değişik kanunlara tabi kooperatifler ortasında sistem sağlayacak KOOPBİS, bir yıl içinde kurulacak. İlgili bakanlıklar, sistemin heyetim sürecinde kendi sistemlerindeki dataları aktarmak, uygulamaya geçtikten sonra da kooperatif ve üst kuruluşlarınca yapılan data girişlerini takip etmekle sorumlu olacak.
Kooperatif ve üst kuruluşları idare konseyi üyeleri; ticaret sicili kayıtlarını, finansal tablolarını, faaliyet raporlarını, genel heyet toplantı evrakını, ortakların kimlik, irtibat, hisse ve ödemelerine ait bilgilerini ve gerekli tüm bilgileri KOOPBİS’in kurulmasının akabinde 6 ay içinde aktaracak.
Bu süreçte kooperatifler ve üst kuruluşları, genel şura toplantısına katılma hakkını haiz ortakları gösteren listeleri, bu unsur yürürlüğe girmeden evvelki kararlara nazaran almaya devam edecek. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen kooperatif ve üst kuruluşlarının idare heyeti üyeleri, idari para cezasıyla cezalandırılacak.
Ana mukavelelerini intibak ettirmeyenler dağılmış sayılacak
Kooperatifler ve üst kuruluşları, ana mukavelelerini en geç 3 yıl içinde bu düzenleme kararlarına intibak ettirecek. Ana mukavelelerini intibak ettirmeyen kooperatif ve üst kuruluşları dağılmış sayılacak. Kanunen tasfiye ile görevlendirilmiş kimseler tarafından dağılmadan başlayarak 2 ay içinde tasfiye süreçlerine geçilmezse, kooperatif ve üst kuruluşun ortakları ya da alacaklıları tarafından mahkemeden 2 yıl içinde tasfiye memuru atanması islenebilecek.
Ana mukaveleler intibak ettirilinceye kadar, mevcut ana kontratların bu düzenlemeye ters olmayan kararları uygulanacak. Ana mukavelelerini bu düzenlemeye intibak ettirmek için kooperatifler ve üst kuruluşlarının yapacakları genel heyetleri, olağan genel konseylerin metot ve çoğunluğuna nazaran toplanacak ve karar verecek.
Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle, bağımsız kontrol kapsamı dışında kalan birlikler ile kooperatifler, Kooperatifler Kanunu’ndaki kararlara nazaran denetlenecek ve dış kontrole tabi olacak.
Teklife ihdas edilen unsurla Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından kullandırılan ziraî kredi alacaklarından yapılandırmaya temel meblağın taksitlendirilmesi halinde ise peşinata tekabül eden yüzde 30’unun ödeme tarihi, bu yılın ekim ayı sonundan kasım ayı sonuna ertelendi. Kalan meblağın taksitlerinin ödemesi de 2022 yılının ekim ayı yerine kasım ayında başlayacak.
Memleketler arası mukavele
Öte yandan Genel Kurul’da, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Milletlerarası Kriminal Polis Teşkilatı-Interpol Ortasında 2021 Yılında İstanbul’da Düzenlenecek 89. Genel Şura Oturumu ve İcra Komitesi Toplantıları İçin İmtiyazlar ve Muafiyetlere Ait Muahedenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi de kabul edildi.
Tekliflerin kabul edilmesinin akabinde TBMM Başkanvekili Nimetullah Erdoğmuş, birleşimi, 26 Ekim Salı günü saat 15.00’te toplanmak üzere kapattı.
