Ağustos ayına ait cari istikrar sayıları 10 ay sonra gelen fazlayla birlikte güçlü net kusur noksan kalemiyle de dikkat çekti.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) datalarına nazaran, cari istikrar Ağustos’ta 528 milyon dolar fazla verirken, net kusur noksanda ise 4,45 milyar dolarlık giriş gerçekleşti.
Böylece 1998 Eylül ayından bu yana net kusur noksanda en yüksek giriş kaydedilmiş oldu.
Ekonomistler bu yüksek girişin birçok kaynaktan olabileceğine dikkat çekerken, son periyotta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Lideri Şahap Kavcıoğlu’nun dikkat çektiği efektif girişlerinin de tesirli olabileceğine vurgu yaptı.
Ekonomist Haluk Bürümcekçi, net yanılgı noksanı artıran kalemlerin neler olduğunu bilmenin mümkün olmadığını, piyasaların hareketli olduğu periyotta net kusur noksanda bu türlü gerçekleşmeler yaşanabileceğine dikkat çekti.
Bürümcekçi net kusur noksanın yüksek gelmesinde TCMB tarafından da lisana getirilen sisteme efektif girişlerinin tesirli olmuş olabileceğini söyledi.
İş Portföy Genel Müdür Yardımcısı Nilüfer Sezgin de yurt dışından gelen efektif girişinin net kusur noktasını artırmış olmasının muhtemel olduğuna işaret etti.
TCMB Lideri Şahap Kavcıoğlu, son yatırımcı toplantısında efektif girişine dikkat çekmişti. Kavcıoğlu, “Yabancı para mevduat; ihracattaki güçlü seyir, turizmde görülen toparlanma ve yurt dışında yaşayan vatandaşlarımız kanalı ile sisteme Döviz ve efektif girişine karşın Parite tesiri arındırıldığında görece sonlu bir artış sergiledi.” sözlerini kullanmıştı.
Bloomberg HT yayınına katılan İş Bankası Genel Müdürü Hakan Ortan da efektif girişinin gerçekleştiğini belirtmişti. Ortan, “Dolarizasyon konusunda çok uç bir noktadayız. Dolarize olmuş durumdayız. Müşteri davranışı olarak bu yıl her kur arttığında tasarruf sahibinin TL’ye geçtiğini görüyoruz. Buna rağmen yabancı para mevduat azalmıyor, zira önemli bir efektif girişi görüyoruz. İş Bankası’nda 4 milyar dolarlık döviz mevduatı çıkışı vardı lakin 5 milyar dolarlık efektif girişi yaşandı. Bankacılık dışına çıkan kaynağın sisteme giriyor olması çok kıymetli.” demişti.
Varlık barışı tesiri yorumu
Virtus Glocal Kurucu Ortağı İnanç Sözer, Bloomberg HT’ye yaptığı değerlendirmede net kusur noksanda varlık barışının tesirinin de olabileceğine dikkat çekti.
Son varlık barışı düzenlemesi Kasım 2020’de getirilmişti. Varlık barışı müracaatlarında son tarih Haziran ayında gelen düzenlemeyle 2021 sonuna uzatılmıştı.
2008 yılından bugüne kadar geçen 12 yılda 6 varlık barışı yapıldı. Son düzenlemeyle Türkiye’de 7. cins varlık barışı uygulaması gerçekleştirilmiş oldu.
Net yanılgı noksan nedir?
Ödemeler istikrarının her süreci iki başka işaretle (alacak ve borç kaydı) kaydediliyor. Bu sebeple, ödemeler istikrarı konusu her süreç, içeriği ile ilgili kaleme kaydedilirken, karşı kaydının da bir öteki kalemde yer alması temel alınıyor.
Öteki bir deyişle, her sürecin eşit bedelde alacak ve borç kayıtlarıyla kaydedilmesi, böylelikle “Cari Süreçler Hesabı’’ ve “Sermaye Hesabı”nın toplamının her vakit “Finans Hesabı” kalemine eşit olması gerekiyor.
Lakin, dataların değişik kaynaklardan elde edilmesi, değerleme, ölçme ve kayıt vakti farklılıkları yaratmakta; sonuç prestijiyle oluşan farklar net kusur ve noksan kalemine “kalıntı” biçiminde yansıyor.
Bu kalem, finans hesabından, cari süreçler hesabı ve sermaye hesabının çıkarılmasıyla elde ediliyor.
Net yanılgı ve noksana neden olan süreçler şöyle sıralanıyor:
• Kayıt altına alınmamış süreçler
• Gümrük beyanlarındaki eksiklikler ve yanlışlıklar
• Kayıt ve anketlerdeki ölçüm yanlışları
• Kayıtlar için farklı bilgi kaynaklarının kullanılması
• Dış ticarette teslimat ve ödeme vakitlerindeki uyumsuzluk
• Borç ve alacakların farklı devirler için raporlanması
Net kusur ve noksan kaleminde süreksiz dataların katılaşması, yeni bir data kaynağı elde edilmesi ve yöntemsel değişiklikler sebebiyle güncellemeler olabiliyor
