Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi’nden Prof. Dr. Süleyman Kızıltoprak, Açık Görüş’e Türkiye’nin Mavi Vatan siyasetini anlattı ve “Anadolu’nun savunması denizden başlar” dedi.
Prof. Dr. Süleyman Kızıltoprak’ın yazısı şu biçimde:
Türkiye’nin denizlerdeki haklarını takip etmesi, Sevilla haritası üzere oldu-bitti siyasetlerine karşı koyması, saldırganlık ve diğer ülkelerin haklarını ihlal etmek değil, bölge dışı güçlerin Türkleri denizlerden çıkarıp Anadolu kıtasına itme projelerini akamete uğratmaktır. Bugün Mavi Vatan kavramını saldırgan siyaset kavramı diye yorumlamak Türkiye’nin etrafındaki denizlere yalnızca karadan bakmasını savunmak demektir. Bu tavır Türkiye’nin denizlerdeki hukukunun korunması bakımından 1960 darbesini yapanların Kıbrıs davasına verdiği ziyandan daha büyüktür.
Birçok ülkede olduğu üzere Türkiye’de de deniz tarihi yalnızca denizcilerin tarihi olarak algılanır. Denizler ve okyanuslarda cereyan eden olayların siyaset ve savaş bağlamındaki tesirleri gözden kaçırılan siyasi tarih hususlarının başında gelir. Osmanlı dünyanın en kuvvetli kara ordusuna sahipken denizlerde de tepe noktada olduğunu Barbaros’un Preveze zaferiyle göstermiştir. Lakin, yakın vakitlere kadar Türkler mavi vatan sularına nedense ilgisiz kalmış ya da ilgi göstermesi engellenmiştir. Türklerin denizlere ilgisiz kalmasını, 1978 yılında Belleten mecmuasında yazdığı akademik makalede Emekli Amiral Afif Büyüktuğrul farklı bir nedenle açıklar: “Harp Akademilerinde de benim öğretmen olduğum tarihe kadar (1962) bu adaların Anadolu savunması üzerindeki tesirleri öğretilirdi de, memleketimizin hayat yolu olan Ege deniz yolları üzerindeki tesirleri daima karanlıklarda bırakılırdı. Bunun nedeni ise, bu yüksek kuruluştaki ders program ve müfredatının yabancı uzmanların tavsiyeleriyle yapılmış olmasaydı. Yabancı uzmanlar ise, yüzlerce yıl öncesinden beri kültürden yana bizleri uyandırmamayı kendilerine gelenek olarak almışlardı. (Belleten 1978)”
SİYASİ AKLLA KAZANILDI
Teknoloji yanında Barbaros’un harika amirallik kabiliyeti ve Türk denizcilerinin disiplini Osmanlılara Akdeniz’deki en büyük zaferi, Preveze zaferini kazandırmıştır. Gemi sayısı, asker ve kürekçi dahil denizci işçi sayısı ve gemilere konulan topların sayısı bakımından Osmanlı deniz kuvvetinin neredeyse beş katı büyüklüğünki Haçlı Donanması’nın ağır bir mağlubiyet almasının gerisindeki nedenler değerlendirilirken bazen vahim yanılgılar yapılmaktadır. Türk toplarının sayı bakımından az ancak teknik kapasite bakımından yüksek ateş suratı ile Türk topçularının isabet yüzdesinin yüksek olması savaşın mukadderatını tayin eden unsurlardandır.
Nejat Tarakçı’nın da belirttiği üzere, Osmanlı gemilerinin birden fazla küreklerle donatılmış olduğundan hareket kabiliyeti yalnızca rüzgara bağlı değildi. Halbuki Andrea Dorya komutasındaki gemiler yelkenli olduklarından rüzgara bağımlı idiler. Osmanlı gemilerinin rüzgar ve kürek gücünü kapsayan hareket avantajına sahip olması zafer kazanılmasındaki bir diğer teknik özellik olarak görülmüştür. Osmanlı gemilerinin bu avantajlarına karşın, kürek donanımı sebebiyle bordalarına top yerleştirilemiyordu. Gemilerin yalnızca baş tarafına top konulması, sayısal bakımdan top sayısını azaltıyordu. Buna karşın Barbaros’un donanması büyük bir zafer kazandı. Adrea Dorya’nın başarısı yüzer kale denilen büyük kalyonlarının kaçarken gösterdiği yetenekti. Barbaros’un zaferi, Akdeniz’deki Türklerin varlığını güçlendirmiş ve tepeye çıkarmıştır. Daha evvel elde ettiği zaferler ile Kuzey Afrika’da, Batı ve Orta Akdeniz’de gösterdiği Türk deniz gücünü İtalya’nın karşı kıyılarında Mora Yarımadası’nın Batı kıyılarında tekrarlamıştır. Akdeniz’de kazanılan Preveze zaferi, Yasal Sultan Süleyman’ın 1526’da Mohaç’ta kazandığı zafer kadar mühimdir.
EGEMENLİK HAKLARI
Bugün tartışılan husus ise Mora Yarımadası’nın doğu kıyılarından Anadolu kıyılarına kadar uzanan Ege Denizi ve Türkiye’nin güneyinden Mısır’a kadar uzanan Akdeniz sularına ilişkindir. 1982 deniz hukuku kontratına nazaran Türkiye’nin Ege Akdeniz ve Karadeniz’de Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) kıta sahanlığı sıkıntıları ortaya çıktı. Ege ve Akdeniz’de kıta sahanlığı ile MEB sorunları Türk tarafının güzel niyetine karşın tahlile kavuşturulamamıştır.
Doğu Akdeniz’de en fazla kıyı uzunluğuna sahip iki ülke Türkiye ve Mısır’dır. Kelam konusu kontratın 31. Unsuruna nazaran karşılıklı kıyıdaş ülkeler ortak prensibe nazaran MEB alanı belirler. En uzun kıyıya sahip olanın hakları da o uzunluğa nazaran fazla olacaktır. Yunanistan’ın tezi ise milletlerarası deniz hukukuna ters biçimde yapılan yorumlarına dayanır. Yunanistan’a nazaran adalar da ana kara üzere denizde değerlendirmeye tabidir. Meğer ana karası olan bir devlet adalar devleti olarak isimlendirilemez. Yunanistan yalnızca adalardan oluşan bir devlet olsaydı tezleri anlaşılabilirdi. Hakikaten Fransa ve İngiltere ortasındaki emsal sorun dava konusu olmuştur. Paris hükümeti, İngiltere ile Manş Denizi’nde Fransa kıyılarına yakın İngiltere’nin adalarına ait kıta sahanlığı sonlandırması meselesinde Türkiye’nin savunduğu tezleri savunmuştur. Halbuki, Doğu Akdeniz’de kıyısı olmadığı halde buradaki uyuşmazlıklara burnunu sokan Fransa, Yunanistan’ı desteklemektedir.
Yunanistan Avrupalı güçlerden aldığı dayanakla 1821’de başlattığı bağımsızlık sürecinden itibaren Türkiye aleyhinde toprak kazanımı elde etme siyasetine hiçbir vakit son vermedi. 19 Mayıs 1919’da başlayan ve 9 Eylül 1919’da Yunan askerlerinin denize dökülmesiyle sona eren Kurtuluş Savaşı ile kazanılan vatan toprakları içinde mavi vatan suları da vardır. Yunan askerleri Anadolu topraklarından kaçtıkları üzere mavi vatan sularından da kaçtılar. Kara hudutlarındaki egemenlik hakları üzere deniz sularında da egemenlik hakları bulunmaktadır. Deniz sularındaki ulusal çıkarları savunmak birebir vakitte hava alanındaki egemenlik alanlarını da belirler. Denizlerdeki haklardan vazgeçmek ülkenin hava savunmasını da tehlikeye atmak demektir. 9 Eylül’de düşmanın denize döküldüğü Zafer bayramını kutladıktan bir hafta sonra, denizlerde tarihten ve milletlerarası hukuktan kaynaklanan hakları savunmak ulusal menfaatlerin takipçisi olmak saldırgan kavramlarla dış siyaset yürütmek değil, Kıbrıs davası çerçevesinde 1950’lerden itibaren sürdürülen siyasetin devamıdır. Atatürk’ün “hedefiniz Akdeniz’dir, ileri” diyerek maksat olarak gösterdiği Akdeniz ve Ege’deki ulusal haklar ve çıkarlardan taviz vermemektir. Bu tartışmalar yaşanırken İstanbul Belediye Lideri’nin Atina’yı ziyaret etmesi, Türkiye’nin ulusal çıkarlarına katkı sağlayan bir tavır mudur? Yoksa Cumhurbaşkanı adaylığına dış dayanak arayışı mıdır?
Yunanistan’a bağımsız olduğu tarihten itibaren verilen ödünler Lozan’da son bulmuştur. Batı’da aydınlanma çağından itibaren Türkiye’nin aleyhinde kullanılan Philhellenizm yani Yunanseverlik yaklaşımı Anadolu topraklarında geçer akçe değildir. Milletlerarası hukuku ayaklar altına almak yanında Türkiye’nin bağımsızlık savaşı vererek kazandığı haklarından taviz vermesi beklenemez. Fransa, Manş denizinde kendi kıyılarına yakın İngiliz adalarına karşı takındığı türel ve siyasi durumun aksini Doğu Akdeniz’de savunarak büyük bir tutarsızlık göstermektedir. Türkiye’nin birtakım diplomatları ve siyasetçileri da bu tutarsızlıklara çanak tutan açıklamalar yaparak ulusal menfaatlere ziyan vermektedirler.
KİMLER, NEDEN RAHATSIZ?
Mavi vatan kavramından kim neden rahatsız oluyor? Türkiye denizlerde neden baskıya maruz kalıyor? Türkiye’nin doğudaki kara sonlarını aşındırmak Türkiye’yi bölmek isteyenler PKK’ya nasıl dayanak veriyorsa, denizlerde memleketler arası hukuk hak ve hakkaniyet prensibine nazaran ilan edilen yahut ilan edilmesi gereken deniz yetki alanlarıdır. Cihat Yaycı Paşa’nın açıklığa kavuşturduğu halde, bir devletin denizlerdeki hukuku dört maddeyi kapsar:
1. İç sular 2. Kara suları, 3.kıta sahanlığı 4. Münhasır Ekonomik Bölge (MEB)
Bu unsurlara dayanarak bir devletin deniz hukukunu açıklamak gerekirse şunları tabir edebiliriz:
1. İç sulardaki tüzel egemenlik tamdır ve devletin egemenliği karadaki yetki alanıyla birebirdir. 2. Kara sularında ise Deniz yetki alanında denizlerin özgür kullanımı hakkı çerçevesinde kara sularından geçişe müsaade verir. Lakin kara sularında devletin yargı yetkisi de tamdır. Kıta sahanlığı ve MEB devletin yetkisi iç sular ve kara sularından biraz farklıdır. Kıta sahanlığı ve MEB bölgelerinde bir devletin hukuku canlı ve cansız kaynakların araştırılması, tespiti, çıkarılması, nakledilmesi, kullanılması ve satılmasını kapsar. Bu yetki alanında öteki bir devlet araştırma yapamaz, kaynak arayamaz, buradaki kaynaklardan ötürü rastgele bir hak argüman edemez. Deniz yetki alanını yalnızca iç sular ve kara suları olarak kabul etmek, anlaşılır bir durum değildir. Bu bilgisizlik değilse sömürgeci güçlere yandaşlık yapmak ve Yunanseverci tavrın peşine takılmaktır. Türkiye’nin kıta sahanlığı ve MEB’deki haklarını çiğnemeye yeltenen Yunanistan ve Fransa üzere ülkelerin tezlerine dayanak vermek demektir. Türkiye’nin hak arayışını yayılmacılık olarak görenler Yunanistan ve Kıbrıs Rumlarının haksız tezlerini yasallaştıran haince bir tavır takınıyorlar demektir. Bu husus siyaset dışı ve ulusal bir husustur. Mavi vatana hassaslık Kıbrıs Davası ile tekrar değer kazanan bir süreçtir. 1955 yılında Kıbrıs Türklerinin haklarını memleketler arası tabanda muvaffakiyetle lisana getirmesiyle lehte başlayan süreci 6-7 Eylül olayları zehirlemiştir. Fakat bundan daha berbatı düzmece savlarla kurulan Yassıada Mahkemesi’nde olayları tertiplemekle suçlanan Menderes ve arkadaşlarının üzerine haksız yere atılan suçlamalar olmuştur. İdama münasebet yaratmaya çalışan suçlamalar Kıbrıs davasına en büyük ziyanı vermiştir. Peyami Safa’nın o vakit beyan ettiği üzere 6-7 Eylül olayları dış güçlerin bilhassa Philhellenist tavır sahibi devletlerin tertiplediği işlerdendir ve Türkiye’nin siyasi idaresine ciro edilen suçlamalardır. Yassıada’daki darbecilerin bu suçlamalara teşne olması ise milletlerarası alanda Kıbrıs davasının o günlerde istikamet değiştirmesine neden olmuştu.
MUHALEFETİN EMELİ NE?
Bugün mavi vatan kavramını saldırgan siyaset kavramı diye yorumlamak Türkiye’nin etrafındaki denizlere yalnızca karadan bakmasını savunmak demektir. Bu tavır Türkiye’nin denizlerdeki hukukunun korunması bakımından 1960 darbesini yapanların Kıbrıs davasına verdiği ziyandan daha büyüktür. 28 Eylül 1538’deki Preveze deniz zaferinin yıldönümünde denizler konusunda Türk milletini aydınlatmak gereği bir defa daha görüldü. Lakin ondan evvel, milleti temsil tezindeki siyasetçilerin milletin haklarını hakkıyla savunmak ve ulusal tavır takınmak için mavi sular yani denizlerin tarihini ve kıymetini kavramaları elzemdir. Sanki muhalefetteki birtakım siyasetçiler AB ve ABD’ye sevimli gözükmek hatta onların dayanağını almak için mi efor harcıyor? İktidara geldiklerinde başta denizlerde olmak üzere tüm kriz alanlarında size sorun çıkarmayacağız bildirisi mı veriyor? İster istemez bu sorular akla geliyor. Ancak bu ters sesler dışarıda taraftar bulsa da Türkiye’de gözden düşecek ve gönlünden uzaklaşacaktır.
Türk milleti kendi iradesine hürmet göstermeyenleri tarihin karanlık sayfalarına göndereceği üzere Barbaros’tan ilham alarak hem teknolojik alanda hem de iç ve dış siyaset alanında denizlerdeki hak ve menfaatlerini korumaktan geri kalmayacaktır. Mavi vatan kavramı ile Türkiye’de deniz hukuku ve deniz tarihine ait şuur seviyesi her geçen gün artmaktadır. Bu bağlamda, Amiral Afif Büyüktuğrul’un 1978’de lisana getirdiği lakin hala geçerli olan eksikliklerin üstesinden gelmek için toplumsal bilimler alanında üniversitelerde bu tarafta yeni derslerin konması ve yeni araştırmaların yapılması bahsin takibi ve bilinçlenme açısından ehemmiyet kazanmaktadır.
Türkiye’nin Libya’dan başlayarak Doğu Akdeniz’de olup bitene kayıtsız kalması kelam konusu yapılamaz. İçeriden ve dışarıdan lisana getirilen pasif kalma noktasındaki tavsiye ve yorumlar, Türkiye’nin denizlerdeki hukukuna muhalif müdahalelerdir. Hele hele Türkiye’yi mavi vatan kavramını öne sürerek saldırganlık ile suçlamak kabul edilemez. Türkiye’nin Doğu Akdeniz yaklaşımı, hakkaniyet ve adalet unsuruna dayanmaktadır. Türkiye, Doğu Akdeniz’de sonları olan devletlerin egemenlik haklarına saygılıdır. Buradaki doğal kaynakların paylaşımını da ortaklaşa yapmak istemektedir. Türkiye’nin âdil yaklaşımı hem bölgedeki kıyıdaş ülkeler hem de bölge halkları için en akılcı yoldur. Hakikaten Mısır, İsrail, Lübnan ve Filistin Türkiye’nin âdil ve akılcı teklifleri sebebiyle daha fazla çıkar elde edeceklerdir. Türkiye 1792 km uzunluğundaki Akdeniz hudutları ile bölgedeki en uzun kıyı sonlarına sahip ülkedir. Buna karşın Batılı güçler Türkiye’nin hukukunu göz gerisi etmekten kaçınmıyorlar.
Türkiye’nin denizlerdeki haklarını takip etmesi, Sevilla haritası üzere oldu-bitti siyasetlerine karşı koyması, saldırganlık ve diğer ülkelerin haklarını ihlal etmek değil, bölge dışı güçlerin Türkleri denizlerden çıkarıp Anadolu kıtasına itme projelerini akamete uğratmaktır.
