Kovid pandemisinde başta Amerika olmak üzere dünyanın kimi ülkelerinde tarama maksatlı kullanılan “havuzlanmış PCR test yöntemi” Türkiye’de de okulların kış boyunca problemsizce açık tutulabilmesi için bir seçenek olabilir. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Anabilim Kolu Öğretim Üyesi ve Sıhhat Bakanlığı Koronavirüs Bilim Konseyi Üyesi Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz, evvelden de salgın periyotlarında kullanılan “havuzlanmış PCR yöntemi” ile okullarda nizamlı tarama yapılabileceğini söyledi. Havuzlanmış PCR test metodunda, her seferinde bir kişiyi test etmek yerine, kümeler oluşturuluyor ve gruptakilerden alınan örnekler bir ortaya getirilerek tek bir testmiş üzere çalışılıyor. Test negatif çıkarsa, havuzdaki herkes sağlıklı manasına geliyor. Olumluysa, lakin o vakit havuzun her üyesine başka farklı test yapılıyor. Bu açıdan havuzlanmış testler hem maliyeti ve işgücünü düşürüyor hem de daha süratli tarama yapılmasına imkan tanıyor.
ÖRNEK ALMASI DAHA KOLAY, MALİYETİ DAHA DÜŞÜK
Prof. Dr. Yavuz, “Ülkeler okulları açık tutabilmek için farklı farklı prosedürler deniyorlar. Bunlardan en çok kabul edilen ve önerilenlerden biri de tarama testleri. Yani öğrencilerde semptom olmasa bile hepsine test yapıp müspet olanları erkenden saptayarak, enfeksiyonun yayılmasını engellemek. Maskenin yanı sıra bunun da tesirli olduğu gösterildi. Alışılmış ki çocuklardan nazofaringal örnek (burun sürüntüsü) almak çok sıkıntı olduğu için, tükürük almak daha mantıklı. Ancak bunun da ekonomik maliyet boyutu var. Dünyada bir küme ülke, süratli (tükürük) testlerini kullanıyor lakin bu süratli testler maalesef ucuz değil. Türkiye PCR’ı çok ekonomik yapan bir ülke olduğu için, bu iki prosedürü kombine edebiliriz. Süratli test yerine, havuzlanmış yolla tükürükten PCR testi çalışılması daha akılcı bizim ülkemiz için. Hem ekonomik manada, hem de kolay örnek alma manasında bu türlü uygulamaların yapılmasını muhakkak destekliyorum ve öneriyorum” dedi.
“SONUÇ NEGATİFSE, GRUPTAKİLERİN HEPSİ NEGATİF DEMEK”
Okulların açık kalabilmesi için asemptomatik (belirtisiz vakalar) ya da presemptomatik (belirti vermeden evvelki evredeki vakalar) olguların erkenden yakalanıp izole edilmesinin çok değerli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Yavuz, şunları söyledi: “Havuz prosedürü nasıl uygulanıyor? Diyelim ki sınıfta 20 öğrenci var. 10’arlı küme olarak örnek alıyorsunuz ve ortak test çalışıyorsunuz, yani bir test yapıyorsunuz. Buna havuzlanmış sistem deniyor. Evvelce de yapılırdı bu, salgınlarda vs. Çok fazla insan var, testin maliyetini azaltmak için kullanılırdı. Üstelik bu yolda PCR testin hassaslığında da bir azalma olmuyor. Bu 10 öğrenci negatif çıkarsa, hepsi negatif diyebiliyorsunuz. Hem ekonomik taraftan, hem örnek alınması daha pratik olduğu için, iş gücü açısından da avantaj sağlıyor. Bunda da yeniden öğrencilerden tek tek eküvyonla (test çubuğu) ağız içinden tükürük sürüntüsü alınıyor, hepsi birleştirilip tek bir testmiş üzere çalışılıyor.”
“AŞILARIN DEĞİŞMESİ GEREKEBİLECEĞİNİ BAŞTAN BERİ KONUŞUYORDUK”
Salgın sürecinde aşıların değişmesi gerekeceği istikametindeki bilgilerin yeni olmadığını, salgının başından beri bilindiğini ve bilim dünyasında da konuşulduğunu söyleyen Prof. Dr. Yavuz, “Bu virüsün bir RNA virüsü olduğunu, en başından beri konuşuyorduk. Bunların da değişme kapasiteleri var. Koronavirüsler’de aslında gribe nazaran daha düşük bu değişme sıklığı. Grip de bir RNA virüsü olduğu için, her yıl değişiyor ve aşılar da değişiyor. Beklenen bir şey bu. Lakin şunu diyebiliriz; bu beşere yeni geçen bir patojen olduğu için aslında daima birlikte bu patojenin ne süratle mutasyonlar geçirdiğini gözlüyoruz. Bu da bilimsel olarak bizim açımızdan heyecan verici açıkçası. Ancak Sars-Cov2 beşere şimdi yeni adaptasyon sağlıyor ve mutasyonları da olağan Koronavirüslere nazaran, alışık olduğumuzdan daha süratli oluyor. Bu nedenle aşılar da değişecek doğal ki. Virüs ne kadar antikordan kaçarsa, aşılar da değişecek. Bunu baştan beri konuşuyorduk zati. Şu andaki aşılar, hem Delta’dan hem Alfa’dan ve öteki varyantlardan koruyabilme kapasitesine hala sahip. Önünde sonunda, gripte olduğu üzere bunda da aşı aktifliği yüzde 50’nin altına indiğinde aşıların değişmesi gerekecek. Bizim için çok sürpriz değil bu” diye konuştu.
“AŞI AYKIRILARI BİLİMİ ÇARPITIYOR”
Aşı tereddüdü yaşayanların çok yanlış bilgiler nedeniyle başının karıştırıldığına da dikkat çeken Prof. Dr. Yavuz, onların anlayacağı lisandan bilgilendirmeler ve daha etkin aşı kampanyaları ile aşılama suratının artırılabileceğini söyledi ve kelamlarını şöyle noktaladı: “Halen daha aşının kısırlık yaptığını söyleyenler var. Aşıya bağlı vefat olduğunu söyleyenler var. Bu yanlış bilgiler nedeniyle beşerler aşı olmuyor. Aşı tereddüdü yaşayanlara faal bir halde bilgilendirme yaparsak onların anladığı lisandan, aşılamada daha büyük muvaffakiyetler elde edilebileceğini düşünüyorum. Aşı kampanyamızı daha faal hale getirmemiz gerekiyor. Aşı aksisi diye geçinen küçük bir küme var lakin çok fazla sesi çıkıyor nitekim. Onları ikna etmeye gerek yok. Onlar zati çok küçük bir küme. Onların şöyle bir usulü oluyor, bilimi çarpıtıyorlar. Siz bilimsel olarak bütün datalarla açıklasanız da her şeyi, bilimsel dataları çarpıtıyorlar. Bu aşılar sahiden çok fazla sayıda beşere yapılmış, tesirli ve inançlı oldukları gösterilmiş aşılar.”
