Topkapı Sarayı Müzesi’nde Osmanlı padişahlarının, üst seviye devlet adamlarının kullandığı, diplomatik ikram olarak gönderilen 1300 yıllık değer biçilemez kılıç, kalkan, miğfer, hançer üzere silahlar restore ediliyor.
İç Hazine Binası, Kutsal Emanetler’den sonra müzenin en çok ziyaret edilen yerlerden biri. Bu ilgide silahların çeşitliliği, tarihi niteliği, fonksiyonu ve estetiği değerli rol oynuyor.
Türk, Emevi, Abbasi, Memluk, İram, Kırım-Tatar, Hint, Avrupa ve Japon kültürlerine ilişkin 1300 yıllık geniş bir periyodu kapsayan, Osmanlı cebehanelerinde yüzyıllar boyunca koruma edilen koleksiyonun en güçlü kısmını Osmanlı Devleti’ne ilişkin silahlar oluşturuyor.
Koleksiyonun en erken örneklerinden biri Emevi Halifesi Muaviye bin Ebu Süfyan’ın 7’nci yüzyıla ilişkin kılıcı. Bunun yanı sıra Emevi ve Abbasi halifelerinin 13’üncü ve 14’üncü yüzyıl ve Memluk sultanlarının 14’üncü yüzyıldan kalma kılıçları da koleksiyonun başka erken periyot örnekleri ortasında yer alıyor.
Koleksiyonda, akında kullanılan kesici, delici, atıcı, vurucu, ezici ve ateşli silahlar, savunmada kullanılan miğfer, zırh, kalkan ve at zırhları, merasimlerde kullanılan alem, tuğ ve kalkan üzere 33 bini aşkın silah bulunuyor.
Üzerindeki desen ve motiflerle nadide bir sanat yapıtı
Koleksiyonu oluşturan eserler, imal tekniğindeki ustalığın yanı sıra bezeme özellikleri açısından üretildiği coğrafyaya özgün üslubun görülmesini sağlayan varlıklı bir hazine niteliği taşıyor. Süslemede kullanılan desen ve motifler, silahları sırf bir savaş aracı olmaktan çıkararak her birini nadide bir sanat yapıtı haline dönüştürmüş.
Ustalığı ve personelliği ile hayranlık uyandıran kılıcın üzerinde Osmanlıca bir yazı bulunuyor. Yazının okunabilen kısmında, “Hasbiyallahu ve matu, maşallah, ya Muhammed, Allah Muhammed Ebubekir la feta illa Ali Ömer Osman illa Zülfikar Ali, ya latif…” sözleri yer alıyor.
Atölyede onarıma alınan bir öbür eser, 18’inci yüzyıla ilişkin bir şehzade kılıcı. Altın, deri ve demirden imal edilen kılıcın uzunluğu 38 santimetre. Onarımdaki yapıtlardan biri de 16’ncı yüzyıla ilişkin tombak kalkan. Yapıtların, onarım süreçleri tamamlandıktan sonra tekrar sergilenmesi planlanıyor.
Korozyona uğrayan eserler onarıma alınıyor
Ulusal Saraylar Kompozit Eserler Atölyesi Restoratörü Onur Recep Er, atölyede kompozit yapıtların onarım ve konservasyonunu yaptıklarını anlattı.
Yapıtların onarıma alınma sürecine ait bilgi veren Er, şöyle konuştu:
“Teknik Uygulama Başkanlığı onarımı yürüten başkanlıktır. Müzecilik Başkanlığından onarıma gereksinimi olan eser tespit edilip bize havale edildiği vakit eser tamire alınıyor. Mesela bir metal yapıtın yüzeyinde oksitlenme başladığı vakit yapıtta bir bozulma olduğu belirleniyor. Dokuma yapıtların yüzeyinde bulaş olabiliyor, dökülmeler meydana geliyor. Ahşap yapıtlarda ise en çok kurtlanmalar meydana geliyor. Fildişi yapıtlarımız var. Organik yapıtlarda yüzeyde bozulmalar, lekelenmeler meydana geliyor. Vazifeli arkadaşımız bunu tespit edip onarım sürecinin başlaması gerektiğini söylüyor. Bunlar devamında onarım süreci gerektiriyor.”
Onarım sürecinin en kıymetli kademesi belgeleme
Er, Topkapı Sarayı Müzesi’nde tarihi 1300 önceye kadar dayanan kılıç, kalkan, yay, zırh üzere klâsik silahlar ile ateşli silahların bulunduğunu vurguladı.
Atölyede tamirata alınan yapıtların onarım ve konservasyon süreçlerine değinen Er, “Bir eser atölyeye geldiği vakit belgeleme süreci vardır. Restoratör için bu çok değerli bir etaptır. Bizden sonra gelecek restoratörlere güzel bir bilgi aktarmamız gerekir. Onarım sürecinde yapıtın mevcut durumunu inceliyoruz, fotoğraflarını belgeleyip gördüğümüz bozulmalara ait notlarımızı alıyoruz. Devamında onarım kademesine geçiyoruz” dedi.
“Özgün malzemeyi korumak çok önemli”
Restoratör Er, atölyede onarımı devam eden 16’ncı yüzyıla ilişkin tombak kalkan ile 16’ncı yüzyılın sonu 17’nci yüzyılın başına ilişkin olduğu düşünülen zülfikar formundaki kılıcın tamirat çalışmalarıyla ilgili, şunları söyledi:
“Tombak kalkan, bakır üzerine eski sistemle altın kaplama yapılmış. Ana hususu bakır olduğundan bakırın bozulmasından kaynaklı altın yüzeyde aşınma meydana gelmiş. Bakır oksidasyon atar. Onarım sürecinde mümkün olduğunca altını koruma ederek oksidasyonu alıyoruz. Sonrasında orayı pasifize edip gözetici sürerek tekrar stant alanına gönderiyoruz. Tekrar zülfikar kılıç, eşsiz bir eser. Bir padişah ya da devlet büyüğüne armağan olduğunu düşünüyoruz. Demir üzerinde ahşap ve altın kaplamadan oluşuyor. Bundaki sorunumuz, demirden kaynaklı korozyon yüzeydeki altın işlemelere ziyan veriyor. Altın yüzeyi eksiksiz kaldırıyor. Bu korozyonu durdurup mevcut altını muhafazaya çalışıyoruz. Ona yönelik süreci yapıyoruz. Onarımda mümkün olduğunca özgün malzemeyi korumak ve geri dönülebilir materyal kullanmak çok kıymetli. Bunlara dikkat ederek onarım yapıyoruz.”
