ÇAY, AFYON (İHA) – Doç. Dr. Gülin Renda: “Her bitki çay olarak tüketilemez”
“Bitki çayı tüketiminde bilhassa gerçek bitkiyi kullanmaya ayrıyeten kullanılan bitkilerin kalitesine ve güvenliğine dikkat etmek gerekir”
TRABZON – Karadeniz Teknik Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi ve birebir vakitte İLAFAR Araştırma Kümesi Sorumlusu Doç. Dr. Gülin Renda, bitkilerin tesirlerini içlerinde bulunan kimyasal unsurlar aracılığıyla gösterdiğini ve tıbbi bitkilerin çok sayıda kimyasal maddeyi bir ortada taşıdığını tabir ederek “Bu nedenle ‘bitkisel ise hiç kimyasal taşımaz, zararsızdır’ formundaki yaygın kanı hakikat değildir” dedi.
Bitkilerin ve bitkisel tıbbi eserlerin insan sıhhatinde yani hastalıkların tedavisinde kullanılabilmesi için konvansiyonel ilaçlarda olduğu üzere kalite, aktiflik ve güvenlikle ilgili şartları sağlaması gerektiğine dikkat çeken Renda, ” ‘Şifa bulacağım’ diye sağlığınızdan olmayın” ihtarında bulundu.
Bitkilerin insanlığın varoluşundan itibaren çeşitli gayelerle (gıda, baharat) ve bilhassa tedavide kullanıldığını hatırlatan Renda “19. yüzyıldan itibaren kimyasal tekniklerin gelişmesiyle bitkilerden ilaç olabilecek hususlar elde edilmiş ve bunların yapıları aydınlatılmıştır. Bugün biliyoruz ki bitkiler tesirlerini içlerinde bulunan kimyasal unsurlar aracılığıyla gösterirler ve tıbbi bitkiler çok sayıda kimyasal maddeyi bir ortada taşırlar. Bu nedenle ‘bitkisel ise hiç kimyasal taşımaz, zararsızdır’ biçimindeki yaygın kanı gerçek değildir. Bitkilerin ve bitkisel tıbbi eserlerin insan sıhhatinde yani hastalıkların tedavisinde kullanılabilmesi için konvansiyonel ilaçlarda olduğu üzere kalite, aktiflik ve güvenlikle ilgili şartları sağlaması gerekir. Bitkinin yanlışsız teşhis edilmiş olması, kaynağı, toplanması, kurutulması ve depolanması sırasındaki şartlar kalitesini tesirler. Kronik hastalığa sahip olan şahıslar birebir vakitte çok ilaç kullanabilmektedir. Bitkiler eş vakitli kullanıldıkları vakit ilaçların tesirini azaltıp artırabilir. Örneğin sinameki bitkisi halk ortasında çayı hazırlanarak sıklıkla tüketilmektedir ancak haftada 2 kez 1 bardaktan fazla ve 1-2 haftadan daha uzun mühlet kullanılması hakikat değildir. Uzun müddetli kullanımında bağırsak yapısında değişikliklere ve önemli sıhhat problemlerine neden olabilir. Hamilelik ve emzirme periyodunda katiyetle kullanılmamalıdır. Sinameki kullanımı sonucunda oluşan potasyum kaybının artması kalp glikozitlerinin ve birtakım antiaritmik ilaçların tesirini değiştirir, potasyum kaybına neden olan ilaç ve bitkilerle kullanılması elektrolit istikrarını bozabilir. Sarı kantaron bitkisinden hazırlanan çaylar ve ekstreler de yaygın olarak kullanılmakta ve bu bitkinin de birçok ilaçla etkileşimi bulunmaktadır. Bu örnekler arttırılabilir. İlaç kullanan şahıslar, mümkün etkileşimlerin ve buna bağlı ortaya çıkabilecek önemli sıhhat sıkıntılarının önüne geçebilmek için bir bitkisel eser kullanmadan evvel kesinlikle tabibe ve eczacıya danışmalıdır” diye konuştu.
“Doğadan rastgele bitki toplamak ve bunları kullanarak istenen tesire ulaşmak mümkün değildir”
Tabiattan rastgele bitki toplamak ve bunları kullanarak istenen tesire ulaşmanın mümkün olmadığını kaydeden Renda, “Doğadan rastgele bitki toplamak ve bunları kullanarak istenen tesire ulaşmak mümkün değildir. Bitkiler yetiştikleri bölgeye nazaran farklı kimyasal içeriğe sahip olabilirler. Bitki çayı tüketiminde bilhassa yanlışsız bitkiyi kullanmaya ayrıyeten kullanılan bitkilerin kalitesine ve güvenliğine dikkat etmek gerekir. Örneğin kışın papatya çayı çok tercih edilmektedir. Tıbbi papatya ülkemizde Mayıs papatyası ismiyle bilinen Matricaria chamomilla (Matricaria recutita) bitkisidir. Bu bitkiyi öteki misal papatya ismi verilen bitkilerle karıştırmamak gerekir. Karışırsa hem istenen tesir ortaya çıkmaz hem de önemli zehirlenmelere neden olabilir. Mayıs papatyasının çiçekleri küçüktür ve ortasındaki kısmın içi boş ve koni biçimindedir. Etrafındaki beyaz çiçekler bir sıradır ve olgunluk devrine nazaran aşağıya sarkık biçimde olabilir. Ama bu çeşit ayırımları yapmak için mevzu ile ilgili ayrıntılı bilgi ve tecrübeye sahip olmak gerekir. Birbirine çok benzeyen bitkiler farklı tipler olabilirler ve farklı tesirler gösterirler. Bitkilerin tayini lakin bu bahiste eğitim almış uzman bireylerce yapılabilir. Bu nedenle tüketicilerin papatya üzere karışabilecek bitkileri alırken eczaneleri ve tıbbi bitki üretimi yapan yerleri tercih etmesi daha inançlı olacaktır” halinde konuştu.
“Her bitki tıbbi çay olarak tüketilemez”
Her bitkinin tıbbı çay olarak tüketilmemesi gerektiğine dikkat çeken Renda, şunları söyledi:
“Her bitki tıbbi çay olarak tüketilemez. Siyah çay ve harmanları, aromalı meyve çayları üzere tıbbi olmayan çaylar keyif için belli ölçüde içilebilirler. Ihlamur ve melisa üzere orta ve zayıf tesirli bitkiler tıbbi çay olarak kullanılabilirken ‘Yüksük otu’ üzere kuvvetli tesirli bitkiler çay olarak hazırlanıp tüketilemez. Kullanılmaları durumunda doz aşımına ve zehirlenmelere neden olabilirler. Tıbbi bitkilerden çay hazırlanırken her bitki her karışıma konulmamalıdır, çok sayıda bitki karıştırılarak kullanılmamalıdır. Bitkilerin çay haline getirilirken kullanılan usul bitkiden bitkiye değişkenlik gösterir. Hazırlama sistemleri birebir olmadıkça bitkiler karışım halinde birleştirilip kullanılmamalıdır. Çay kullanımdan çabucak evvel hazırlanmalıdır. Fakat hakikat bitki ve uygun metot kullanılırsa bitkilerin tesirlerinden yararlanmak mümkün hale gelir. Eczacılar bitkilerin yanlışsız bitki olup olmadığını, kullanılan kısımlarının standartlara uygun olup olmadığını, öbür bitkilerle karıştırılıp karıştırılmadığını, etken husus ölçüsünün uygun olup olmadığını tahlillerle belirleyebilecek maharete ve yetkinliğe sahip olacak halde eğitim alırlar. Bu nedenle hastalıklara karşı bitkisel eserler kullanılırken, hastalığın teşhisi için kesinlikle tabibe başvurulmalı, bitkisel eserlerle ilgili bahislerde da eczacıya danışılmalıdır.”
