KOCAELİ (AA) – ŞAHİN OKTAY – Kocaeli'de, Sultan Abdülaziz periyodunda son halini alan ve Atatürk'ün gazetecilerle bir ortaya gelerek cumhuriyet fikrini paylaştığı yer olarak da bilinen Kasr-ı Hümayun Sarayı, ihtişamıyla yıllara meydan okuyor.
Sarsıntı ve yangın üzere birçok badire atlatarak bugüne ulaşan saray yapısı, Osmanlı padişahlarına hizmet vermesinin yanı sıra Büyük Başkan Mustafa Kemal Atatürk ve Fransız müellif Claude Farrere üzere tarihi isimleri ağırlamasıyla biliniyor.
Kocaeli Müze Müdürü Serkan Gedük, AA muhabirine, “Küçük Saray”, “Av Kasrı” ve “Hünkar Köşkü” olarak da bilinen Kasr-ı Hümayun'un, İstanbul dışındaki tek saray yapısı olduğunu söyledi.
Saray müzenin tarihi hakkında bilgi veren Gedük, yapının birinci olarak 4. Murat devrinde ahşap olarak inşa edildiğini lakin zelzele ve yangın üzere afetler sonucunda tekrar yapıldığını belirtti.
Gedük, son halini Sultan Abdülaziz devrinde alan yapının mimarının Garabet Amira Balyan olduğunu lisana getirerek, “Yapı, 19. yüzyıl Batılılaşma periyodu sivil mimarlık örneklerinin tipik özelliğini yansıtmaktadır. Mimari süslemesinde periyodun barok ve ampir üsluplarının tesiri açık halde hissedilmektedir.” diye konuştu.
Yapıda, iç süslemeleriyle değerlendirdiğinde eklektik bir üslubun kelam konusu olduğuna dikkati çeken Gedük, şöyle devam etti:
“Kasr-ı Hümayun, birçok kaynakta 2 katlı kagir bina olarak geçse de küçük bir bodrum katı da mevcut olup dikdörtgen planlıdır. Yapının güney cephesinde giriş aksı ortada vurgulanmıştır. İki katlı, giriş cephesi mermer kaplıdır. Yer kat ve üst kat ortalarında yuvarlak madalyonlarla hareketlendirilmiştir. Batı cephesinin görünümü ise daha sadedir. Yapının pencereleri ince uzun formda düzenlenmiş olup, iç yerin aydınlatılmasını kâfi derecede sağlamaktadır.”
– “İç süslemelerini yapan Bezirciyan muvaffakiyetinden ötürü saray nakkaşı oldu”
Yapının iç süslemesini 1858 yılında yapan Sepon Bezirciyan'ın, gösterdiği muvaffakiyetten ötürü saray nakkaşı olduğunu anlatan Gedük, “Bezirciyan'ın ismi Dolmabahçe Sarayı'nın iç dekorasyonunu yapan sanatkarlar ortasında da geçmektedir. Yapının bezemelerinin tamirat geçirdiği ve tavan süslemelerinin Fransız ressam Sasson tarafından sıva üzerine yağlıboya olarak yapıldığı da belirtilmektedir.” dedi.
Yapının tavanındaki figürlerde Türk bayrağı, gücü sembolize eden savaş aletleri, dengeyi temsil eden terazi, müzik aletleri ile Sultan Abdülaziz'in tuğrasına da yer verildiğini belirten Gedük, bunun dışında süslemelerde ekseriyetle kıvrık kısım motifleri, Rumi, çiçek, meyve, görüntü, natürmort ve hayvan tasvirli kompozisyonların kullanıldığını kaydetti.
Gedük, yapının 1967'ye kadar Vilayet ve Ziraat Odası, bu tarihten sonra İzmit Müzesi, 16 Ocak 2007'den beri de saray müze olarak hizmet verdiğini söz etti.
– “Atatürk burada gazetecilerle toplantı gerçekleştirdi”
Kasr-ı Hümayun'un değerli bir toplantıya da mesken sahipliği yaptığına işaret eden Gedük, şöyle konuştu:
“Kurtuluş Savaşı kazanılmış lakin şimdi cumhuriyet ilan edilmemişti. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Kasr-ı Hümayun'da 16 Ocak 1923'te gazetecilerle bir toplantı gerçekleştirdi. Toplantı saat 21.30'da başlayıp sabaha kadar sürdü. Toplantıya, Kurtuluş Savaşı boyunca yazılarıyla, yaptıkları haberlerle Ulusal Mücadele'ye büyük katkılar sunan gazeteci ve müellifleri davet etti, onların fikirlerini aldı ve 29 Ekim'de ilan edilecek cumhuriyet rejimi fikrinin halkla buluşmasını sağladı.”
Gedük, bu toplantının Erzurum ve Sivas kongreleri kadar değerli olduğunu vurgulayarak, “Kongrelerde Ulusal Mücadele'ye ait kararlar alınmış, İzmit toplantısında ise Türkiye'nin yeni rotası çizilmiş ve cumhuriyetin temelleri atılmıştır.” dedi.
