Ticaret Bakanlığı tarafından tüm kooperatif ve üst kuruluşlarının, kooperatifçilik hizmetlerine elektronik ortamda eriştiği ve merkezi data tabanının yönetildiği Kooperatif Bilgi Sistemi (KOOPBİS) kurulacak.
Kooperatifler Kanunu ile Kimi Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Tbmm Sanayi, Ticaret, Güç, Natürel Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Kurulunda kabul edildi.
Teklifi ile kooperatiflerin dış kontrol sisteminin yine düzenlenmesi ve faal kontrol sistemi kurulması hedefleniyor.
Buna nazaran, bakanlıkça çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro üzere kıstaslar dikkate alınarak belirlenen kooperatif ve üst kuruluşları dış kontrole tabi olacak. Dış kontrol, finansal tabloların kontrolü formunda olacak. İdare şurasının yıllık faaliyet raporu içinde yer alan finansal bilgilerin, denetlenen finansal tablolar ile dengeli olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı da dış kontrolün kapsamı içinde yer alacak.
Dış kontrol; genel şuraca alınan karar doğrultusunda Kamu Nezareti, Muhasebe ve Kontrol Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetçiler, Özgür Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’na tabi meslek mensupları, ilgili bakanlıkça dış kontrolle yetkilendirilen, bağlı olunan merkez birlikleri yahut merkez birliği kurulamamışsa bağlı olunan birliklerce yapılabilecek.
İlgili bakanlıkça dış kontrolle yetkilendirilen birlik ve merkez birlikleri, Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili kararlarına nazaran bağımsız kontrole tabi olacak. Dış kontrol yapacak denetçiler ile kontrol yetkisi verilen birlik ve merkez birliğinin kontrolle görevlendirilen işçisi, misyonları sebebiyle işledikleri kabahatlerden ötürü, fiillerinin niteliğine nazaran Türk Ceza Kanunu’nun kamu görevlilerine ilişkin kararları uyarınca cezalandırılacak.
Kontrole ait yöntem ve asıllar, denetçilerin nitelikleri, uyacakları etik prensipler, vazife ve yetkileri, seçilmeleri, misyondan alınmaları yahut ayrılmaları, kontrolün ve kontrol raporlarının içeriği ve raporun genel konseye sunulması ile üst kuruluşların yetkilendirilmesine ait konular ilgili bakanlıkların görüşü alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenecek.
Kooperatifler, kooperatif birliklerine; kooperatif birlikleri de merkez birliğine ortak olmadığı takdirde kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefalet sağlayamayacak; kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapamayacak, bu kapsamdaki müracaatlarda birlikler kooperatifleri, merkez birliği de birlikleri iştirake kabulden kaçınamayacak.
Genel konsey için bakanlık temsilcisi mecburiliği
Yapı kooperatifleri, ana kontratta gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların ve/veya iş yerlerinin ortaklar ismine tescil edilmesiyle gayesine ulaşmış sayılacak ve dağıtılacak. Lakin tescil sürecinden sonra yoluna uygun biçimde ana mukavele değişikliği yapılarak kooperatifin hedefinin değiştirilmesi halinde dağılmaya ait karar uygulanmayacak.
Kooperatifler, kooperatif birlikleri, merkez birlikleri ve Türkiye Ulusal KooperatiflerBirliği, genel konsey toplantılarından en az 15 gün evvel ilgili bakanlıktan temsilci talebinde bulunacak. Genel konsey toplantıları, bakanlık temsilcisinin huzuru ile açılacak ve devam edecek. Temsilci, toplantının kanunlara, ana kontrata ve gündeme nazaran yürütülmesine nezaret edecek. Genel heyet toplantı tutanağı ile toplantıya katılanların listesi temsilci tarafından imzalanacak. Temsilci, genel şurada, kanun ve ana kontrata muhalif olarak alınan kararlar hakkındaki görüşünü tutanakta belirtecek. Bakanlık temsilcisinin fiyatını, ilgili kooperatif karşılayacak.
Cezalar
Ortaklarının çoğunluğu bayanlardan oluşan ve bayan emeğinin kıymetlendirilmesi emeliyle kurulan kooperatifler ile ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşan kooperatiflerin, tescil ve ilana tabi süreçlerinden fiyat alınmayacak, ilana tabi olanlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde fiyatsız yayımlanacak. Bu kooperatiflerden, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun ilgili düzenlemesi mucibince odaya kayıt fiyatı ve yıllık aidat ile munzam aidat da alınmayacak.
Teklifle, kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerde ana mukavelede belirtilen kaideleri taşıyanları iştirake kabulden kaçınan; bilanço ve gelir sarfiyat farkı hesaplarını genel heyetin yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl mühletle ortakların tetkikine sunmayan; azlık tarafından genel şura toplantısından evvel adabına uygun halde gündeme unsur eği istenmesine karşın bunu yerine getirmeyen; denetçilerin ihtarına karşın kaideleri taşımayan yahut sonradan kaybeden üyeleri düşürmeyen kooperatif ve üst kuruluşları yöneticileri için cezalar öngörülüyor.
Kooperatife ilişkin defter, evrak, para, mal üzere kooperatife ilişkin varlıkları haleflerine teslim etmeyenler; kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatif ve üst kuruluşları ile ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatif ve üst kuruluşlarında, iştirake kabul konusunda kanun kararlarına uygun davranmayan kooperatif ve üst kuruluşları yöneticilerine de cezalar getiriliyor. Bağdaşmayan vazifelere alışılmamış uygulamaları araştırmayan denetçilere cezai sorumluluk öngörülüyor.
Yükümlülüklere muhalif hareket eden idare heyeti üyelerinin her biri, her bir yükümlülük için farklı ayrı olmak üzere 1000 lira idari para cezası ile cezalandırılacak. Birebir kontrol kapsamında tıpkı bireye verilebilecek idari para cezalarının toplam meblağı 10 bin lirayı geçemeyecek.
Mevcut yöneticilere, seçimlere kadar eğitimden muafiyet
Ticaret Bakanlığınca tüm kooperatif ve üst kuruluşlarının, kooperatifçilik hizmetlerine elektronik ortamda eriştiği ve merkezi bilgi tabanının yönetildiği KOOPBİS kurulacak.
Kooperatifin ticaret sicili kayıtlarının, finansal tablolarının, idare şurası ve denetçi raporlarının, genel konsey toplantı evrakının, ortakların kimlik, bağlantı, hisse ve ödemelerine ait bilgilerinin KOOPBİS’e işlenmesinden idare konseyi sorumlu olacak.
İlgili bakanlık ile kooperatif ve üst kuruluşları, misyonları ile hudutlu kalmak koşuluyla, ortakların ve ortak olmak için başvuranların şahsî datalarını KOOPBİS’te işlemeye ve görüntülemeye yetkili olacak. Bakanlık; kontrol, istatistik üretme, hizmetlerde otomasyonu artırma, ülke kooperatifçiliğinin geliştirilmesi ve kooperatif ortaklarının haklarının korunması emeliyle sistemde işlenen dataları, kamu kurum ve kuruluşlarına aktarabilecek. Elde edilen bilgiler Şahsî Bilgilerin Korunması Kanunu’na alışılmamış olarak kullanılamayacak, aktarılamayacak yahut öbür bir formda işlenemeyecek.
KOOPBİS’te tutulacak datalarla elektronik ortamda sunulacak hizmetlerden faydalanılmasına, bu sistem üzerinde işlenen ferdî bilgilerin transferi ile güvenliğin sağlanmasına, aydınlatma yükümlülüğünün ne formda yerine getirileceğine ait yöntem ve asıllar ilgili bakanlıklar ile Şahsî Dataları Müdafaa Kurumunun görüşü alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.
Kooperatiflerin halihazırdaki idare ve kontrol şurası üyeleri bir sonraki seçimlere kadar eğitim koşulundan muaf tutulacak. Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten 31 Aralık 2022’ye kadar seçilecek idare ve kontrol heyeti üyelerinin eğitim alma mecburiliği da bu tarihten sonra başlayacak.
Bir yıl içinde kurulacak
Tüm kooperatifleri kapsayacak ve değişik kanunlara tabi kooperatifler ortasında nizam sağlayacak KOOPBİS, bir yıl içinde kurulacak. İlgili bakanlıklar, sistemin heyetim sürecinde kendi sistemlerindeki bilgileri aktarmak, uygulamaya geçtikten sonra da kooperatif ve üst kuruluşlarınca yapılan bilgi girişlerini takip etmekle sorumlu olacak.
Kooperatif ve üst kuruluşları idare konseyi üyeleri; ticaret sicili kayıtlarını, finansal tablolarını, faaliyet raporlarını, genel konsey toplantı evrakını, ortakların kimlik, irtibat, hisse ve ödemelerine ait bilgilerini ve gerekli tüm bilgileri KOOPBİS’in kurulmasının akabinde 6 ay içinde aktaracak.
Bu süreçte kooperatifler ve üst kuruluşları, genel şura toplantısına katılma hakkını haiz ortakları gösteren listeleri, bu husus yürürlüğe girmeden evvelki kararlara nazaran almaya devam edecek. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen kooperatif ve üst kuruluşlarının idare konseyi üyeleri, idari para cezası ile cezalandırılacak.
Ana kontratlarını intibak ettirmeyenler dağılmış sayılacak
Kooperatifler ve üst kuruluşları, ana mukavelelerini en geç 3 yıl içinde bu düzenleme kararlarına intibak ettirecek. Ana kontratlarını intibak ettirmeyen kooperatif ve üst kuruluşları dağılmış sayılacak. Kanunen tasfiye ile görevlendirilmiş kimseler tarafından dağılmadan başlayarak 2 ay içinde tasfiye süreçlerine geçilmezse, kooperatif ve üst kuruluşun ortakları ya da alacaklıları tarafından mahkemeden 2 yıl içinde tasfiye memuru atanması islenebilecek.
Ana kontratlar intibak ettirilinceye kadar, mevcut ana kontratların bu düzenlemeye alışılmamış olmayan kararları uygulanacak. Ana mukavelelerini bu düzenlemeye intibak ettirmek için kooperatifler ve üst kuruluşlarının yapacakları genel heyetleri, olağan genel heyetlerin adap ve çoğunluğuna nazaran toplanacak ve karar verecek.
Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle, bağımsız kontrol kapsamı dışında kalan birlikler ile kooperatifler, KooperatiflerKanunu’ndaki kararlara nazaran denetlenecek ve dış kontrole tabi olacak.
İki periyot sonunda orta verme şartı teklif metninden çıkarıldı
Kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatifler ve bunların üst kuruluşlarında üst üste iki periyot idare heyeti üyeliği yapanların, ortadan bir seçim periyodu geçmedikçe bu misyona tekrar seçilemeyeceğine dair yedinci hususu tekliften çıkarıldı.
(Bitti)
