Kanuna nazaran, paydaşlık başvurusu yapıldıktan sonra kooperatif idare konseyi, başvuruyu bir ay içinde sonuçlandıracak ve müracaat sahibine bildirecek. İdare şurası, ana mukavelede belirtilen kuralları taşıyanları iştirake kabulden kaçınamayacak.
Paydaşlık hissesinin pahası, kooperatiflerin gaye ve faaliyet bahislerine nazaran ilgili bakanlıkça artırılabilecek.
Sigortacılık Kanunu kapsamında sigortacılık faaliyetinde bulunacak kooperatifler için en çok hisse taahhüt hududu uygulanmayacak ve iştirak hissesinin bedeli ilgili kurumun görüşü alınarak belirlenecek.
İdare heyeti yıllık faaliyet raporu, gelir sarfiyat farkı hesapları, bilanço ve denetçi raporları, ortaklar tarafından elektronik ortamda da incelenebilecek.
Genel konsey toplantısı, ana mukavelede karar bulunması kuralıyla elektronik ortamda da yapılabilecek.
Genel şura tarafından, denetleme organı olarak vazife yapmak üzere en fazla 4 yıl için en az bir yahut daha fazla denetçi seçilecek. Denetçi, genel şura namına kooperatifin bütün süreç ve hesaplarını tetkik edecek.
Denetçi raporu genel şuraya sunulmayan kooperatiflerde, finansal tablolar, idare konseyi yıllık faaliyet raporu ve ibra hakkında alınan kararlar geçersiz olacak.
Kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerin idare şurası üyeleri, bunların ortağı olduğu üst kuruluşlarda misyon alsalar dahi sırf bir fiyat yahut huzur hakkı alabilecek.
Dış kontrol
Kooperatiflerin dış kontrol sisteminin tekrar düzenlenmesi ve aktif kontrol sistemi kurulması hedefleniyor. Buna nazaran, bakanlıkça çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro üzere kıstaslar dikkate alınarak belirlenen kooperatif ve üst kuruluşları dış kontrole tabi olacak. Dış kontrol, finansal tabloların kontrolü biçiminde olacak. İdare şurasının yıllık faaliyet raporu içinde yer alan finansal bilgilerin, denetlenen finansal tablolar ile dengeli olup olmadığı ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığı da dış kontrolün kapsamı içinde yer alacak.
Dış kontrol, genel konseyce alınan karar doğrultusunda Kamu Nezareti, Muhasebe ve Kontrol Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetçiler, Hür Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’na tabi meslek mensupları, ilgili bakanlıkça dış kontrolle yetkilendirilen, bağlı olunan merkez birlikleri yahut merkez birliği kurulamamışsa bağlı olunan birliklerce yapılabilecek.
Kooperatifler, kooperatif birliklerine, kooperatif birlikleri de merkez birliğine ortak olmadığı takdirde kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefalet sağlayamayacak, kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapamayacak, bu kapsamdaki müracaatlarda birlikler kooperatifleri, merkez birliği de birlikleri iştirake kabulden kaçınamayacak.
Genel şura için bakanlık temsilcisi mecburiliği
Yapı kooperatifleri, ana kontratta gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların yahut iş yerlerinin ortaklar ismine tescil edilmesiyle gayesine ulaşmış sayılacak ve dağıtılacak lakin tescil sürecinden sonra adabına uygun halde ana mukavele değişikliği yapılarak kooperatifin hedefinin değiştirilmesi halinde dağılmaya ait karar uygulanmayacak.
Kooperatifler, kooperatif birlikleri, merkez birlikleri ve Türkiye Ulusal Kooperatifler Birliği, genel heyet toplantılarından en az 15 gün evvel ilgili bakanlıktan temsilci talebinde bulunacak. Genel heyet toplantıları, bakanlık temsilcisinin huzurunda açılacak ve devam edecek. Temsilci, toplantının kanunlara, ana kontrata ve gündeme nazaran yürütülmesine nezaret edecek.
Ortaklarının çoğunluğu bayanlardan oluşan ve bayan emeğinin kıymetlendirilmesi hedefiyle kurulan kooperatifler ile ortaklarının çoğunluğu engellilerden oluşan kooperatiflerin, tescil ve ilana tabi süreçlerinden fiyat alınmayacak, ilana tabi olanlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde fiyatsız yayımlanacak. Bu kooperatiflerden, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun ilgili düzenlemesi yeterince odaya kayıt fiyatı ve yıllık aidat ile munzam aidat da alınmayacak.
Kanunla, kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatifler ile kamu kaynaklı ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatiflerde ana kontratta belirtilen koşulları taşıyanları iştirake kabulden kaçınan; bilanço ve gelir masraf farkı hesaplarını genel konseyin yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl müddetle ortakların tetkikine sunmayan; azlık tarafından genel şura toplantısından evvel metoduna uygun halde gündeme unsur eği istenmesine karşın bunu yerine getirmeyen; denetçilerin ihtarına karşın kuralları taşımayan yahut sonradan kaybeden üyeleri düşürmeyen kooperatif ve üst kuruluşların yöneticileri için cezalar öngörülüyor.
Kooperatife ilişkin defter, evrak, para, mal üzere kooperatife ilişkin varlıkları haleflerine teslim etmeyenler; kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefil olan kooperatif ve üst kuruluşları ile ziraî desteklemelere aracılık yapan kooperatif ve üst kuruluşlarında, iştirake kabul konusunda kanun kararlarına uygun davranmayan kooperatif ve üst kuruluşları yöneticilerine de cezalar getiriliyor. Bağdaşmayan misyonlara ters uygulamaları araştırmayan denetçilere de cezai sorumluluk yükleniyor.
Yükümlülüklere karşıt hareket eden idare şurası üyelerinin her biri, her bir yükümlülük için farklı başka olmak üzere 1000 lira idari para cezasıyla cezalandırılacak. Birebir kontrol kapsamında tıpkı bireye verilebilecek idari para cezalarının toplam fiyatı 10 bin lirayı geçemeyecek.
Mevcut yöneticilere, seçimlere kadar eğitimden muafiyet
Ticaret Bakanlığınca tüm kooperatif ve üst kuruluşlarının, kooperatifçilik hizmetlerine elektronik ortamda eriştiği ve merkezi data tabanının yönetildiği Kooperatif Bilgi Sistemi (KOOPBİS) kurulacak.
Kooperatifin ticaret sicili kayıtlarının, finansal tablolarının, idare heyeti ve denetçi raporlarının, genel heyet toplantı evrakının, ortakların kimlik, irtibat, hisse ve ödemelerine ait bilgilerinin KOOPBİS’e işlenmesinden, idare heyeti sorumlu olacak.
İlgili bakanlık ile kooperatif ve üst kuruluşları, misyonları ile hudutlu kalmak kaidesiyle, ortakların ve ortak olmak için başvuranların ferdî datalarını KOOPBİS’te işlemeye ve görüntülemeye yetkili olacak. Bakanlık; kontrol, istatistik üretme, hizmetlerde otomasyonu artırma, ülke kooperatifçiliğinin geliştirilmesi ve kooperatif ortaklarının haklarının korunması emeliyle sistemde işlenen dataları, kamu kurum ve kuruluşlarına aktarabilecek. Elde edilen bilgiler Şahsî Bilgilerin Korunması Kanunu’na karşıt olarak kullanılamayacak, aktarılamayacak yahut diğer bir formda işlenemeyecek.
KOOPBİS’te tutulacak bilgilerle elektronik ortamda sunulacak hizmetlerden faydalanılmasına, bu sistem üzerinde işlenen şahsî bilgilerin transferi ile güvenliğin sağlanmasına, aydınlatma yükümlülüğünün ne biçimde yerine getirileceğine ait yöntem ve asıllar, ilgili bakanlıklar ile Şahsî Dataları Müdafaa Kurumunun görüşü alınarak Ticaret Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenecek.
Kooperatiflerin halihazırdaki idare ve kontrol heyeti üyeleri bir sonraki seçimlere kadar eğitim kaidesinden muaf tutulacak. Düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten 31 Aralık 2022’ye kadar seçilecek idare ve kontrol şurası üyelerinin eğitim alma mecburiliği da bu tarihten sonra başlayacak.
Bir yıl içinde kurulacak
Tüm kooperatifleri kapsayacak ve değişik kanunlara tabi kooperatifler ortasında tertip sağlayacak KOOPBİS, bir yıl içinde kurulacak. İlgili bakanlıklar, sistemin heyetim sürecinde kendi sistemlerindeki dataları aktarmak, uygulamaya geçtikten sonra da kooperatif ve üst kuruluşlarınca yapılan data girişlerini takip etmekle sorumlu olacak.
Kooperatif ve üst kuruluşları idare heyeti üyeleri; ticaret sicili kayıtlarını, finansal tablolarını, faaliyet raporlarını, genel şura toplantı evrakını, ortakların kimlik, bağlantı, hisse ve ödemelerine ait bilgilerini ve gerekli tüm bilgileri KOOPBİS’in kurulmasının akabinde 6 ay içinde aktaracak.
Bu süreçte kooperatifler ve üst kuruluşları, genel şura toplantısına katılma hakkını haiz ortakları gösteren listeleri, bu husus yürürlüğe girmeden evvelki kararlara nazaran almaya devam edecek. Yükümlülüklerini yerine getirmeyen kooperatif ve üst kuruluşlarının idare konseyi üyeleri, idari para cezasıyla cezalandırılacak.
Ana mukavelelerini intibak ettirmeyenler dağılmış sayılacak
Kooperatifler ve üst kuruluşları, ana kontratlarını en geç 3 yıl içinde bu düzenleme kararlarına intibak ettirecek. Ana mukavelelerini intibak ettirmeyen kooperatif ve üst kuruluşları dağılmış sayılacak. Kanunen tasfiye ile görevlendirilmiş kimseler tarafından dağılmadan başlayarak 2 ay içinde tasfiye süreçlerine geçilmezse, kooperatif ve üst kuruluşun ortakları ya da alacaklıları tarafından mahkemeden 2 yıl içinde tasfiye memuru atanması istenebilecek.
Ana mukaveleler intibak ettirilinceye kadar, mevcut ana kontratların bu düzenlemeye ters olmayan kararları uygulanacak. Ana kontratlarını bu düzenlemeye intibak ettirmek için kooperatifler ve üst kuruluşlarının yapacakları genel şuraları, olağan genel şuraların adap ve çoğunluğuna nazaran toplanacak ve karar verecek.
Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle, bağımsız kontrol kapsamı dışında kalan birlikler ile kooperatifler, Kooperatifler Kanunu’ndaki kararlara nazaran denetlenecek ve dış kontrole tabi olacak.
Tarım Kredi Kooperatifleri tarafından kullandırılan ziraî kredi alacaklarından yapılandırmaya temel meblağın taksitlendirilmesi halinde ise peşinata tekabül eden yüzde 30’unun ödeme tarihi, bu yılın ekim ayı sonundan kasım ayı sonuna ertelendi. Kalan fiyatın taksitlerinin ödemesi de 2022 yılının ekim ayı yerine kasım ayında başlayacak.
