ZEYNEP BAYAR
ABD’de, tüketici fiyat endeksi, Kasım’da yıllık bazda yüzde 6,8 artarak 1982 yılından bu yana en yüksek artışı kaydetti. Bu bilgilere nazaran, Amerikalı tüketicilerin hayat maliyeti, Kasım’da bir evvelki aya kıyasla yüzde 0,8 arttı.
Güç, kira, besin, ikinci el ve yeni araç endekslerindeki artışlar Kasım’da da tüketici fiyatlarındaki yükselişte başı çeken kalemlerden oldu. En yüksek artışı gösteren güç endeksi, aylık yüzde 3,5 ve yıllık yüzde 33,3 artış gösterdi.
ABD’de enflasyonun Kasım’da 39 yılın doruğunu görmesinin en büyük sebepleri ortasında, global emtia rallisi, artan talep, fiyat baskıları ve tedarik zinciri aksamaları yer alıyor.
Bloomberg HT’ye demeç veren Jain Family Enstitüsü Kıdemli Üyesi ve Eski ABD Merkez Bankası Ekonomisti Claudia Sahm, enflasyonun seyri ve Fed’in yüksek enflasyon karşısında vereceği mümkün kararları kıymetlendirdi.
“Enflasyonun düşük gelirli aileler üzerindeki tesiri telaş yaratıyor”
Sahm, ABD’de enflasyonun hane halkının günlük temel harcamalarına tesiri hakkında yaptığı yorumda, fiyatların “yıllardır görülmeyen oranlarda arttığına” şahit olduklarını söyledi. Çalışan alt ve orta sınıf ailelerin bütçelerinin büyük bir kısmını yiyecek, kira, ulaşım ve akaryakıt harcamaları için ayırdıklarını belirten Sahm, enflasyonun düşük gelirli aileler üzerindeki tesirinin tasa verici olduğunu kaydetti.
ABD Lideri Joe Biden, ülkede 39 yılın tepesine ulaşan enflasyonu “yoldaki gerçek tümseğe” benzetmiş ve enflasyonunun nedeninin hükümet harcamalarından daha çok tedarik zincirindeki kırılmalar sebepli olduğunu vurgulamıştı.
Biden, ABD’nin konut sahipliğinde yapılan “Demokrasi Zirvesi”nde yaptığı konuşmada, “Şu anki durumun krizin tepe noktası olduğunu düşünüyorum. Birçok insanın düşündüğünden daha kısa bir müddet içinde bir değişiklik göreceğiz.” demişti.
ABD Merkez Bankası (Fed), 15 Aralık’ta gerçekleşen toplantıda, siyaset faizini değiştirmeyerek yüzde 0-0,25 aralığında sabit bıraktığını açıklamıştı. Fed, ayrıyeten enflasyonun bir müddettir yüzde 2’yi aşmasıyla birlikte iş gücü piyasası şartlarının Komitenin tam istihdam değerlendirmeleriyle uyumlu düzeylere ulaşana kadar bu gaye aralığını sürdürmenin gerçek olacağını vurgulamıştı. Fed’in kelam konusu metinde enflasyonun “geçici” olacağı tabirini kaldırması da büyük dikkat çekmişti.
“Fed denetimli kalma konusunda kararlı”
Eski Fed Ekonomisti Claudia Sahm, Fed’in ikili misyon (dual-mandate) maksatlarına ulaşabilmesi için nasıl bir reaksiyon vereceğine dair sorulan soruyu şöyle cevapladı:
“Fed’in fiyatları dengelemek ve azamî istihdamı sağmak üzere iki misyonu var. Kovid-19 Krizi’nde inanılmaz süratli bir düzgünleşme gördük. Bu, Büyük Durgunluk’tan çıktığımız periyottaki yaşadığımız durumdan çok farklı. Her ay ortalama yarım milyon bireye istihdam sağlandığını gördük.
Fiyatların çok arttığını da görüyoruz. Yani bir manada, Fed her iki maksadında de çok süratli ilerliyor. Yani toparlanmaya verdikleri ekstra takviyesi gevşetmek için süratli hareket ediyorlar. Toparlanma yolunda gidiyor. Fed denetimli kalma konusunda kararlı.”
New York Fed’in Kasım ayına ilişkin Tüketici Beklentileri Anketi’nin sonuçlarına nazaran, Amerikalı tüketicilerin 1 yıllık süreçte enflasyon beklentisi Kasım’da yüzde 6 ile yeni bir rekor kırdı. Bu datalara nazaran, 13 aydır arka arda yükseliş gösteren kısa vadeli enflasyon beklentilerinin, anketin yapılmaya başlandığı 2013’ten bu yana en yüksek düzeye ulaştığı kaydedildi.
Pekala, enflasyonun kalıcılığı hakkında Fed ve ekonomistler hangi iddialarda bulunuyor?
Fed faiz kararını açıkladığı 15 Aralık tarihinde yayımlanan metinde, bu yıla ait enflasyon iddiası yüzde 4,2’den yüzde 5,3’e yükseltti. Başka taraftan, Fed 2022 için olan enflasyon varsayımı yüzde 2,2’den yüzde 2,6’ya, 2023 için olan iddiasını ise yüzde 2,2’den yüzde 2,3’e çıkardı.
“Enflasyon 2022’nin sonuna kadar tahminen %2,5’e ulaşabilir”
Sahm, ABD’de enflasyonun geleceği hakkında yaptığı iddiada, fiyatların yavaş yavaş olağana döndüğünü ve bunun kimi yerlerde fiyatların düşmesi manasına geldiğini söyledi. “Benzin fiyatlarının düşmeye başladığını esasen görüyoruz.” diyen Sahm, 2. el araba fiyatlarının bu kadar yüksek olmasının mümkün olmadığını lisana getirdi.
Sahm değerlendirmesinde, enflasyonun düşmesinin vakit alacağını, ama önümüzdeki yılın birinci yarısında bunu görebileceğimizi söyledi. 2022’nin sonuna kadar enflasyonun “belki” yüzde 2,5’e ulaşabileceğini öngören Sahm, “İşgücü piyasasının gelişmeye devam ettiğini düşünüyorum. Fed gelecek yıla girerken faiz oranlarını yükseltmemeli.” dedi.
