Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, emekli maaşlarına ilişkin son yıllardaki tartışmaların yalnızca “en düşük emekli aylığı” eksenine sıkıştığını belirterek, asıl sorunun emekli aylıklarının hesaplanma sistemi olduğunu söyledi. Erdursun’a göre mevcut sistem, çalışanlara “uzun süre çalışmanın ve fazla prim ödemenin her zaman daha yüksek maaş getirmediği” mesajını veriyor.
“Uzun Çalışmak Daha Yüksek Maaş Getirmeyebiliyor”
Emeklilik sisteminin yalnızca bir sosyal destek mekanizması olmadığını vurgulayan Erdursun, aynı zamanda kayıtlı istihdamı teşvik eden en önemli araçlardan biri olduğuna dikkat çekti.
Durumu çarpıcı bir örnekle anlatan Erdursun şunları söyledi:
“2000 yılına kadar asgari ücret seviyesinde çalışmış, yalnızca 3600 prim günü olan ve 2000’den sonra hiç çalışmayan bir kişinin emekli aylığı bugün yaklaşık 28 bin TL olabiliyor.
Buna karşın 2000 sonrası çalışmaya devam eden, 2008’den sonra da prim ödeyen ve 9000 günün üzerinde primi bulunan birçok kişinin emekli maaşı 20–22 bin TL bandında kalabiliyor.”
Kırılma Noktaları: 2000 ve 2008
Erdursun, emekli aylığı hesaplama sisteminde iki önemli kırılma yaşandığını hatırlattı:
2000 sonrası:
Aylık bağlama sisteminde yapılan değişiklikler, çalışma süresi arttıkça maaşın yükselmesi ilişkisinin zayıflamasına neden oldu.
2008 sonrası:
Reformlarla birlikte sistem, daha düşük emekli aylığı üreten bir yapıya dönüştü. Uzun süre çalışan ve fazla prim ödeyen kesimler beklediği karşılığı alamaz hale geldi.
“Sorun Az Primle Yüksek Maaş Değil”
Erdursun’a göre problem, bazı emeklilerin az primle yüksek maaş alması değil; 2000 ve özellikle 2008 sonrası sistemin prim karşılığını zayıflatması.
Taban Maaş Uygulaması Uyarısı
2019 yılında devreye giren “en düşük emekli aylığı tamamlama” uygulamasının kısa vadede düşük gelirli emeklileri koruduğunu belirten Erdursun, uzun vadede ise önemli riskler taşıdığına dikkat çekti:
-
Prim–maaş ilişkisini zayıflatıyor
-
Ortalama maaşı aşağı çekiyor
-
“Herkes tabana yaklaşıyor” algısını güçlendiriyor
Maaşı Yükseltecek Tek Çözüm: İntibak
Erdursun, çözümün taban aylık + prim etkisini güçlendiren yeni bir sistem olduğunu ifade ederek, mevcut emekliler için ise intibak düzenlemesinin kaçınılmaz hale geldiğini söyledi.
İntibak düzenlemesiyle;
-
Prim günü
-
Sigortalılık süresi
-
Emeklilik yaşı
-
Prime esas kazanç
gibi kriterler dikkate alınarak geçmiş kayıpların kısmen telafi edilebileceğini belirtti.
“Primini yüksekten yatırmanın ve uzun süre çalışmanın karşılığını vermeyen bir sistem, yalnızca emeklileri değil sosyal güvenliğin finansmanını da zedeler” diyen Erdursun, kapsamlı bir reform çağrısında bulundu.
