Depremin ardından bölgedeki ailelerin göç ettiği Mersin, Konya, Ankara ve Diyarbakır gibi illerde fahiş kira artışları yapılması üzerine harekete geçildi.
YÜZDE 50 ARTTI
Kahramanmaraş’taki depremlerin ardından birçok ilde kiralık ve satılık konut fiyatları yükseldi. TSKB Gayrimenkul Değerleme A.Ş. tarafından yapılan bir araştırmaya göre, ülkenin güneydoğusundaki komşu illere ve daha batıdaki büyük şehirlere olan göç, kiraların yüzde 45’e varan oranlarda artmasına yol açtı.
Satılık konutlarda ise 50 bin liradan 600 bin liraya kadar ulaşan yükselişler yaşanıyor. Hatta birçok ilde fırsatçılar müstakil arazi fiyatlarını da yükseltmiş durumda. Diyarbakır’da arazi fiyatları ikiye katlandı. Resmi rakamlara göre 500 bine yakın kişinin göç ettiği Mersin’de 7 bin liralık daireler 14 bin TL’den kiraya verilmeye başlandı.
Konya’da bazı semtlerde 5 bin TL olan kiralar, 10 bin liraya kadar yükseldi. Ankara’da da daha önce 6 bin lira olan evler şimdi 11 bin liradan kiralanıyor. Vatandaşların şikayetleri artınca denetimler sıklaştırıldı.
Söz konusu illerde İl Ticaret Müdürlükleri emlakçılara yönelik denetimler yapıyor. Ekipler, depremden önce ve sonraki kira fiyatlarını, sözleşmeleri ve komisyon fatura bedellerini inceliyor.
331 BİN TL PARA CEZASI
Hazırlanan tutanaklar, Ticaret Bakanlığı Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu’na gönderiliyor. Fahiş fiyat artışı belirlenmesi halinde 33 bin lira ile 331 bin lira arasında ceza uygulanabiliyor.
Eğer müfettişler piyasa bozucu eylem tespit ederse 100 bin liradan 2 milyon TL’ye kadar ceza uygulanabiliyor. Öte yandan, Ankara ve Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılıkları da dün konut satış ve kiralama bedellerinde ciddi artışlar yaşanması üzerine soruşturma başlattı.
YASA DEĞİŞEBİLİR
Savcılıklar Türk Ceza Kanunu’nun 237’nci maddesindeki ‘Fiyatları etkileme suçu’na dayanarak resen soruşturma yürütüyor.
TCK’nın ilgili maddesinde, “İşçi ücretlerinin veya besin veya malların değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek bir şekilde ve bu maksatla yalan haber veya havadis yayan veya sair hileli yollara başvuran kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adlî para cezası verilir” deniliyor.
Adalet Bakanı Bekir Bozdağ, depremlerin ardından ceza mevzuatı ve cezai yaptırımlar konusunda bir hazırlık içerisinde olduklarını belirtmişti. Bakanlığın deprem ve salgın dönemlerinde ürün fiyatı ve kirada fahiş artış yapanlara 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası öngören yasa üzerinde çalıştığı söylenmişti.
DÜNYADA SINIRLAMA VAR
Kira fiyatlarıyla ilgili denetimler birçok ülkede kanunlarla belirlenmiş durumda. Avusturya’da kira kontrolü kanunu ile konut kiralarında sınır var. Bu sınır konut sınıfı ve metrekaresine göre değişiyor. İngiltere’de 1988’de çıkarılan yasayla hem tahliye sebeplerini, hem de kira artışlarını sınırlamış.
İtalya’da da kamu sık sık kiralara müdahale ediyor. Kira bedelleri ve tahliyeler donduruluyor, güncel sözleşmeler uzatılıyor.
Hollanda’da Konut Kiracılığı Yasası, kirası belirli bir seviyeden düşük konutlar için kiranın yılda sadece bir kez artırılabileceğini, bu artışın devletin belirlediği orandan daha fazla olamayacağını öngörüyor.
Danimarka’da her belediyede, daire özelliklerine göre uygulanacak azami kira bedelini belirlemekle görevli bir kira kontrolü bürosu var. ABD’de de dahi hala pek çok eyalette kira tavanı uygulanıyor.
Türkiye’de de geçen yıl kira artış oranlarına sınırlamaya gidilmişti. 8 Haziran 2022’de yürürlüğe giren düzenlemeyle, 1 Temmuz 2023 tarihine kadar kira artışları yüzde 25 ile sınırlandırılmıştı.
