Yaklaşık 355 bin dekar alanda narenciye üretimi yapılan Mersin, geçen yıl kaydedilen 365 milyon 181 bin dolarlık dış satımla en çok turunçgil ihracatı yapan vilayet olarak öne çıktı.
Çiftçilerin en büyük gelir kapılarından birini oluşturan narenciye eserlerinin fiyatları bahçeden market rafına gidene kadar yüksek oranlarda artış gösteriyor.
Mayer cinsi limonun kilogram fiyatı kolunda 50 kuruşa kadar gerilemesine karşın üretildiği kentin marketlerinde en az 5 liradan satılıyor. Bu fiyat İstanbul ve Ankara’da 10 lirayı geçebiliyor.
Kısmında 1,5-2 lira ortasında alıcı bulan portakal ise kentteki market raflarında en az 5,5 liradan, üreticisinin kilogramını 1,75-2,5 liradan sattığı mandalina da en az 6 liradan listeleniyor.
Mandalinanın öteki kentlerdeki market fiyatları 12 ile 25 lira bandında değişiklik gösteriyor.
Kentteki bölüm temsilcileri, üreticilerin ve tüketicilerin şikayet ettiği fiyat farkı ile tahlil tekliflerini AA muhabirine kıymetlendirdi.
“Bu işten hem tüketici hem üretici ziyan görür”
Mersin Ziraat Odası Lideri Musa Yılmaz, narenciye eserlerinde kıymetli fiyat farkının olduğunu belirterek, “Şu anda portakal kolunda 1,5-1,7 lira civarında, çok az 2 liradan satılıyor. Maalesef bugün marketlerde kilogramı 6 lira. Mersin bir narenciye deposu. Tüketici ile üretici ortasındaki fahiş fiyat farkını bir türlü engelleyemedik. Bunu engelleyemediğimiz sürece bu işten hem tüketici hem üretici ziyan görür.” dedi.
Fiyatların vatandaşların daha az eser almasına neden olduğunu söyleyen Yılmaz, “Üretici, eserini makul düzeyde fiyatlandırıp değerlendiremiyor. Üreticinin emeğinin karşılığı, maddi kıymetini bulmuyor. Maalesef tüketici de uygun fiyatlara eser tüketemiyor. Bu koşullarda tüketimimiz de azalıyor. Tüketici 3 kilogram alacağı meyveyi 1 kilogram alıyor.” diye konuştu.
Yılmaz, yüzde 300’lere varan fiyat farkının kabul edilemez olduğuna dikkati çekerek, “Ürünü kolunda hasat ettiğimiz fiyat aşikâr. Bu fiyatlar üzerinden hesap yaparsak turunçgil eserlerini 3 ile 4 lira ortasında tüketiciye ulaştırmak gerekir. Maalesef marketlerde portakal 6 lira. En büyük problemlerimizden biri üretim maliyetleri, oburu ise üretici ve tüketici ortasındaki yüksek fiyat endeksi. Yüzde 300 fiyat farkı var. Eseri 2 liraya mal ediyor, yüzde 100 kazansın 4 liraya satsın.” tabirlerini kullandı.
“Ürünleri direkt olarak üreticiye ulaştırmanın yollarına bakmalıyız”
Ziraat Mühendisleri Odası Lideri Necmi Ünite de limon üreticisinin makus bir dönem geçirdiğini belirterek, “Şu an mayer cinsi limonumuz kolunda 50 kuruş, lamas dediğimiz dikenli limonumuz 2 lira. Lakin gelin görün ki bölgemizdeki market zincirlerinde 6-7 liradan, Ankara üzere büyük kentlerimizde 10-15 lira ortasında satılıyor.” dedi.
Ünite, fiyat farkının birçok nedeninin olduğunu vurgulayarak, dalın girdi maliyetlerinin düşürülmesi gerektiğini söyledi.
Tahlilin kooperatifleşme olduğunu savunan Ünite, şöyle devam etti:
“Havza bazlı üretim tanımlamasını yapmamız lazım. Üretimde, kamucu dediğimiz bütüncül yapılara konut gerekiyor. Üretici, para kazanamadığı devirlerde alanı terk eder. Biz de alanı terk etmesini istemiyoruz. Biz, buna tahlil olarak üretici birliklerini, kooperatifleri adres olarak gösteriyoruz. Eserleri üreticiden, kooperatif ortaklarından direkt olarak sonuncu tüketiciye aracısız bir halde ulaştırmanın yollarına bakmalıyız. Bugün Avrupa Birliği’nde besinlerin hale indirilme zaruriliği kaldırıldı. Bizde tüm eserlerin halden geçmesi zarurî. Biz hallere karşı değiliz, hal yasasının değiştirilmesini savunuyoruz.”
Ziraat Mühendisleri Odası Lideri Ünite, eserlerin vatandaşlara daha ucuza ulaştırılması gerektiğini vurgulayarak, “Üreticilerimizin yanında olmak için besinde KDV’yi sıfırlamamız gerekiyor. Plansız üretime son verilmeli. Önüne gelen turunçgil bahçesi almamalı, bunlar denetimli yapılmalıdır. Üretim maliyetlerini düşürmenin yollarına bakmalı, çiftçimizi teşvik etmeliyiz. Aracıların sayısı azaltılmalı zira herkes kendi maliyetlerini karşılamak için doğal olarak üzerine maliyet bindiriyor. Marketlerin keyfi uygulamaları denetlenmeli. Devletimiz burada muhakkak denetçi olmalı. Yüksek kar marjlarına karşı olmalıyız. Eserleri makul bir kar oranıyla en son tüketiciye ulaştırmamız gerekiyor.” diye konuştu.
Limonun kilogram fiyatı halde bile 50 kuruşa geriledi
Mersin Yaş Zerzevat ve Meyve Komitecileri Derneği Lideri Münir Şen ise kentin, Türkiye’nin en büyük hal kompleksine mesken sahipliği yaptığını belirterek, tüm dünyaya eser ulaştırdıklarını söyledi.
Limonun, haldeki kilogram fiyatının 50 kuruş ile 2,5 lira ortasında değiştiğini kaydeden Şen, “Hal kompleksinde mayer limon 50 kuruşa bile kalkmıyor. Birçok arkadaşımız eseri kolunda bıraktı. Kimi arkadaşlarımız ise belediyeler aracılığıyla eserlerini bir lira dahi istemeden gereksinim sahibi vatandaşlara dağıtılmasını talep etti. Birçok arkadaşımız mayer cinsi limon ağaçlarını kesmek zorunda kaldı. Hale getirdiği vakitte da 50 kuruş üzere komik bir sayı var. Personellik ve toplama maliyetini bile karşılamıyor. En çok tercih edilen, ihracata en çok gönderilen dikenli limon da halde 2-2,5 lira ortasında satılıyor. Doğal ki üretici markete gittiği vakit 7-8 liralarla karşılaşıyor.” dedi.
Şen, üreticinin kesinlikle sistemin içerisinde tutulması gerektiğine işaret ederek, girdi maliyetlerinin azaltılıp, takviyelerin attırılması gerektiğini savundu.
Fiyat farkının düşürülmesi için girdi maliyetlerinin azaltılmasının yan ısıra üretim planlaması ve kontrol yapılması gerektiğini aktaran Şen, şunları kaydetti:
“Pazarlama ayağını yanlışsız konumlamamız lazım. En son olarak da zincir marketlerin bu kadar tekelleşmesine müsaade etmemek lazım. Şu anda piyasayı regüle edenler onlar. 3-4 market piyasayı istedikleri üzere regüle edebiliyor, istedikleri fiyata satabiliyorlar. Son vakitlerde gerek hükümet kanadından gerekse de vatandaşların ağır kamuoyunu baskının akabinde şu anda fiyatlar makul. Tahminen o fiyatlar para bile kazanmıyorlar. İşin son ayağında marketlere de bir kar marjı getirmek lazım. Üretmek ve planlamak lazım.”
“İhracatta ton başına teşvik verilmesi lazım”
Mersin Turunçgil Üreticileri Birliği Lider Yardımcısı ve limon üreticisi Yusuf Şahin, Faziletli ilçesinde üretilen mayer limonun yüzde 30’luk kısmının düşük fiyatlar nedeniyle kısmında kaldığını savundu.
Hasadına başladığı dikenli olarak tabir edilen limonun kilogramının ortalama 2 liraya sattığını söyleyen Şahin, “Limon üreticisinin eline geçen fiyat kilogramda ortalama 2 lira. Eserin bir dönemdeki üretim maliyeti 1 ile 1,5 lira ortasında değişiyor. Bunun içerisinde ilaçlama, gübre, sulama, budama ve temizleme üzere süreçler var. Sonrasında bunların üzerine eklenen toplama, ambalaj, nakliye, kurul masrafları var.” tabirlerini kullandı.
Şahin, eserin market ile bahçedeki fiyatı ortasında fark olduğuna işaret ederek, şöyle konuştu:
“Buradan kilogramı 2 liraya alınan dikenli limon İstanbul’da 10 liraya satılırsa girdiği kapıdan çıkar. Burada hiç kimseyi suçlamıyoruz. Market 10 liraya mal ettiği esere yüzde 50 kar ile 15 lira yazacak. Bizim istediğimiz şu, market yüzde 50 fark koymak yerine yüzde 10-15 koyarak satsın. Limonu 15’e değil de 11 liraya satsın. Yok o market onu satmaz, 15 liraya satacak. Zira senin kaça mal ettiğin, ne koşullarda yetiştirdiğin marketin, pazarcının umurunda olmaz, hepsi karına bakacak.”
