Kamuoyunda “Türkiye’de son kullanma tarihi geçmiş BioNTech aşılarının vatandaşlara uygulandığı” argümanlarının gündeme gelmesinin akabinde Sıhhat Bakanlığı dün yaptığı açıklamayla bu türlü bir durumun kelam konusu olmadığını, vatandaşların gönül rahatlığıyla aşılarını yaptırabileceğini bildirdi.
Koronavirüs Bilim Heyeti Üyesi ve Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ateş Kara da aşıların son kullanma tarihinin ne manaya geldiği, bu mühletlerin tespitine yönelik nasıl bir bilimsel süreç yürütüldüğü konusundaki ayrıntıları AA muhabirine anlattı.
Genel olarak rutin tüm aşıların üstünde bulunan son kullanma tarihinin ay olarak belirtildiğine ve bunun aşının ay sonuna kadar inançla kullanılabileceği manasına geldiğine işaret eden Kara, “Uzun periyot takip edilmiş aşılar ise son kullanma tarihinden sonra en az 3 ay daha olağan kurallar altında kullanılabilir. Yani pek çok öteki eserden farklı olarak aşıların, değerli biyolojik eserlerin üzerindeki son kullanma tarihinden sonra biraz daha itimat aralığı vardır.” tabirini kullandı.
Prof. Dr. Kara, salgınla uğraşta kullanılan mRNA ve inaktif aşıların son kullanma tarihi süreçlerine ait şu bilgileri paylaştı:
“BioNTech, Sinovac yahut önümüzdeki devirde umarım Türkiye’de de klinik kullanıma girecek olan aşımız TURKOVAC… Bunların son kullanma tarihi genel olarak pandemi periyodunda daima 3’er aylık yazılır. Örneğin, BioNTech haziran ayında üretildiyse son kullanma tarihi eylül, temmuzda üretildiyse ekim ayı biçiminde yazılıyor. Bunun temel nedeni, pandemi devrinde aşılar üretildiklerinde evvel laboratuvar ortamında ‘stabilite’ dediğimiz aşının dayanıklılık seviyesine bakılıyor. Sonrasında da aşının ne kadar mühlet sağlıklı kaldığını saptamak için 1 ay, 2 ay, 3 ay üzere nizamlı aralıklarla bu testler tekrar ediliyor.”
“AŞILARIN SON KULLANIM TARİHİ, TESTLERİ UYGUN SONUÇLANDIYSA UZAYABİLİR”
Bu testlerin aşının her parti üretimi için gerçekleştirildiğini, daha uzun vadeli sonuçların çıkması üzerine o partideki aşıların son kullanma tarihinin bazen 1 yıla kadar uzayabildiğini aktaran Kara, “Üzerindeki tarih aşı üretildiği anda basıldığı için etikette 3 ay görünse de testlerle elde edilen müddet evvel üretici tarafından bildirilir, akabinde bu test sıhhat otoritelerince tekrar yapılır ve birebir sonuç çıkıyorsa son kullanma tarihi buna nazaran güncellenir.” dedi.
Prof. Dr. Kara, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Türkiye’ye gelen tüm aşıların da muhakkak bir kısmı, bu laboratuvar incelemeleri için örnek olarak ayrılır. Bunlar aralıklı testlere tabi tutulur. Bu testler sırasında rastgele birisinde çeşitli sebeplerle bir değişiklik görülürse o partinin (lotun) kullanımına müsaade verilmez. Diyelim ki tüm sonuçlar düzgün, 3, 6 yahut 9 ay daha kullanılabilmesine müsaade verilir. Şu anda da BioNTech aşılarında genel olarak bu müddet 9 ay.
Yani aşıların son kullanım tarihi, şayet stabilite testleri uygun sonuçlandıysa uzayabilir. Bu müddet de çabucak birinci günden değil, her parti için devamlı yapılan testlere nazaran değişkenlik gösterir. Şu anda Türkiye’de kullanıma sunulan serilerin daha evvel yapılmış testleri var, bu nedenle 9 ay diyebiliyoruz. Lakin yeni bir seri geldiğinde ‘9 ay’ denilebilmesi için yeniden orta testlerinin yapılması lazım. Bu türlü bir takip ve kıymetlendirme süreciyle gidiyor.”
Aşıların birkaç yıl boyunca birebir biçimde üretilmesinin akabinde son kullanma tarihlerinin 12 yahut 24 ay olarak belirlenebildiğini belirten Kara, bunun da yalnızca laboratuvar değil, hastaneler, aile sıhhati merkezleri üzere farklı ortamlarda aşı dolaplarında tutulan örnekler üzerinde yapılan incelemelerle saptandığını anlattı.
“TÜRKİYE’DE KULLANILACAK HER AŞI KESİNLİKLE AYRIYETEN TEST EDİLİR”
Bilim Konseyi Üyesi Prof. Dr. Kara, “Türkiye’de kullanılacak her aşı kesinlikle ayrıyeten test edilir. Dünyanın neresinde üretilirse üretilsin Türkiye’deki aşı kaliteleri daima çok yüksek tutulur. Bilhassa çocuklara uyguladığımız aşılar, dünya kalitesi ortalamasının çok üstünde aşılardır.” diye konuştu.
Türkiye’de kullanılan Aşı Takip Sistemi (ATS) ile gelen her aşıya kod yapıştırıldığını aktaran Kara, bu kod üzerinden aşının ne vakit, nerede, hangi kuralda üretildiği, üretildiği noktadan ne vakit yola çıktığı, uçakta ne kadar seyahat yaptığı, kaç derecede koruma edildiği üzere tüm kayıtların izlendiğini belirtti.
Kara, aşılara etiket yapıştırabilmek için görevlilerin aşıların koruma edildiği 2-8 derecelik odalara girdiğini söyleyerek, şu değerlendirmeleri yaptı:
“BioNTech aşısı ise eksi 80 derecede saklanıyor. 2-8 derecede de 30 gün kadar kalabiliyor fakat genel ülkü saklama kuralları eksi 80 derece. Münasebetiyle eksi 80 derecedeki bir odaya girip etiketinin değiştirilme imkanı mevcut değil. Ama Türkiye’deki Aşı Takip Sistemi sayesinde aşıya etiket yapıştırılamasa bile üzerindeki mevcut koddan bilgisayar ortamında aşının son kullanım ömrünün ne kadar uzayabileceği görülüyor. Uygulanacak aşının kodu da evvel sisteme okutuluyor. Diyelim ki aşının rastgele bir halde müddeti geçtiyse sistem zati ‘kırmızı’ ikaz veriyor ve o aşı uygulanmıyor.”
Kara, aşı taşınırken ya da dolaptaki koruması sırasında rastgele sorun olması halinde de sistemin kırmızı ihtar verdiğini anlatarak aşıların üzerindeki etiketten çok sistemin kıymetli olduğunu vurguladı.
“AŞI OLMAK KONUSUNDA LÜTFEN TELAŞ ETMEYELİM”
Prof. Dr. Kara, “Aşı olmak konusunda lütfen kaygı etmeyelim. Bugün dünya geneline baktığımızda yaklaşık 9 milyar doz pandemi aşısı uygulandı ve inançlı oldukları görüldü. Artık içimiz rahat olsun.” davetinde bulundu.
Aşının nadiren istenmeyen tesirlerinin görülebileceğini aktaran Kara, “Türkiye dünya genelinden daha erken hatırlatma dozu uygulama bahtına sahip oldu. Avrupa, hatırlatma dozunda bir ölçü geciktiği için çok yüksek hadise sayıları oldu. Türkiye buna erken devirde başladığı için insanların mevsim sebebiyle kapalı ortamlarda daha fazla kaldığı bu türlü bir devirde hadise sayılarında çok büyük yükselme yok. Kendimizi korumak için lütfen hatırlatma dozlarımızın müddetini lütfen geçirmeyelim.” formunda konuştu.
Kara, vatandaşların genel olarak aşılar ve başka tüm eserlerin son kullanma tarihine dikkat etmesi, bu mevzuda bir kaygısı varsa yetkili şahıslara müracaatının değer taşıdığının altını çizdi.
