EROL OYTUN ERCAN
İktisatta son periyotta yaşanan gelişmeler başta kamu bankaları olmak üzere kamu şirketleri için sermaye takviyesi konusunu gündeme getirirken, bu istikamette bir gelişme de Boru Sınırları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ) cephesinde yaşandı.
Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanan karara nazaran BOTAŞ ile Türkiye Petrol Anonim Ortaklığı’nın (TPAO) ortak iştiraki Turkish Petroleum International şirketinin sermayesi 1,9 milyar TL civarında artırıldıktan sonra şirket sermayesinden 8,7 milyar TL BOTAŞ’a transfer edildi.
Daha evvel BOTAŞ’ta çalışmış uzmanlar bu transferin BOTAŞ’a aktarılmasının sübvansiyon için olabileceğini ama aktarılan ölçünün çok küçük olduğunu vurgularken 2020 yılında yapılan başka sermaye artırımlarına da dikkat çekti.
Eski BOTAŞ Daire Lideri ve Güç Uzmanı Ali Arif Aktürk, bu sermaye transferi sonucu yaratılan kaynağın sübvansiyona tesirinin çok fazla olmayacağını belirterek “Bu aktarılan ölçü yapılan sübvansiyon için çok küçük bir sayı. Burada tartışılması gereken konu tüm hanehalkı yerine yanlışsız tüketiciye yanlışsız sübvansiyonun yapılmasıdır. Şu anki yapılan sübvansiyon maalesef ülkenin birikmiş sermayesini ve kaynağını da erittiği üzere, üst gelir kümesine da birebir oranda sübvansiyon manasına geliyor” dedi.
Sübvansiyon sağlamanın gerçek yolunun genel bütçeden vergi enstrümanları ya da Aile Hizmetler Bakanlığı tarafından muhtaçlık sahiplerine ulaşılarak olacağını belirten Aktürk, bunların da kaynağının her vakit merkezi idare bütçesi olması gerektiğini vurguladı.
“BOTAŞ’ın bu yılki ziyanının 4 ila 6 milyar dolar ortasında olacağını düşünüyoruz”
Eski BOTAŞ Genel Müdürü Gökhan Yardım ise BOTAŞ’ın 2020 Aralık ayından itibaren sermaye artışları yaptığını ve bunların sübvansiyon maksadıyla yapıldığının bilindiğini söyledi.
Yardım, “BOTAŞ’ın Aralık ayında 14,4 milyar TL olan sermayesi Haziran’da 18,6 milyar TL’ye yükseltildi, 25 Ekim’de ise 35,3 Milyar TL’ye yükseltildi. Bu sermaye kâfi olacak mı olmayacak mı bilmiyoruz lakin BOTAŞ’ın bu yılki ziyanının 4 ila 6 milyar dolar ortasında olacağını düşünüyoruz. Bu kadar geniş bir aralıkta kestirim yapmamızın nedeni BOTAŞ’ın alım fiyatlarını bilmememiz” diye konuştu.
BOTAŞ’ın uzun devirli mutabakatlarının bu sene içerisinde biteceğini fakat kış aylarında artan doğalgaz kullanımını karşılamak için alım yapması gerektiğini belirten Yardım, “BOTAŞ hem biten kontratlarını karşılamak hem de kış aylarında artan doğalgaz tüketimini karşılamak için piyasadan spot alım yapıyor. Uzun periyotlu alım mutabakatlarının fiyatları spot fiyatların dörrte biri civarındaydı” diye devam etti.
“1 Ocak’ta konutlara yüzde 10, endüstriye yüzde 30 artırım bekliyorum”
Yardım, 1 Ocak’ta konutlardaki doğalgaz kullanımına yüzde 10’luk bir artırım geleceğini iddia ettiğini söylerken sanayi için bu tarifede en az yüzde 30 artış olması beklediğini belirtti.
1 Ocak’ta uzun periyotlu alım mutabakatlarının sona ermesinden ötürü 25-30 dolarlık bir fiyat artışı olacağını lisana getiren Yardım, “Enerji ve Natürel Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez geçtiğimiz günlerde bu kontratların uzatılması için Ruslarla prensipte anlaşıldığını söyledi ancak Ruslar Avrupa’da biten kontratlara şu anki yüksek spot doğalgaz fiyatlarını da dahil etmek istiyor. Biz dahil edecek miyiz etmeyecek miyiz? Dahil edeceksek ne kadar olacak? Bunları bilmiyoruz” dedi.
“TCMB’nin BOTAŞ’a Döviz satışı dolaylı sübvanse sayılabilir”
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Kasım ayında BOTAŞ’a rekor düzeyde 2,2 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleştirmişti.
TCMB 2021 yılında BOTAŞ’a yalnızca Haziran’da 269 milyon dolarlık ve Ekim’de 258 milyon dolarlık döviz satışı gerçekleştirirken TCMB’nin aylık döviz alım-satım meblağları verisine nazaran, 2021’in Ocak ayında 6 yılın akabinde birinci sefer BOTAŞ’a döviz satışı gerçekleşmemişti.
Uzmanlar TCMB’nin BOTAŞ’a döviz satışı gerçekleştirmesinin şartlara bağlı olarak dolaylı bir sübvansiyon sayılabileceğinin altını çizerken Merkez Bankası’nın asıl maksadının BOTAŞ’ın döviz piyasalarında oynaklık yaratmasını engellemek olduğunu tabir ediyor.
“Farklı bir kurdan döviz satışı BOTAŞ’ın kur ziyanını azaltır”
BOTAŞ’ın doğalgaz ödeme periyodunda piyasaya girip döviz temin etmesinin sığ olan piyasalarda döviz fiyatlarını hareketlendirdiğini belirten Aktürk, bundan ötürü TCMB’nin BOTAŞ’a direkt döviz sattığını ve şirketin alımlarının döviz piyasasına olan tesirini minimize etmeye çalıştığını vurguladı.
Aktürk TCMB’nin BOTAŞ’a nasıl sübvansiyon sağlayabileceğiyle ilgili “Merkez Bankası’nın BOTAŞ’a verdiği dövizin fiyatı da BOTAŞ’ın bilançosundaki kur ziyanını etkilemektedir. Şayet piyasanın döviz fiyatlarının dışında farklı bir kurdan döviz satışı yapılıyorsa, bu BOTAŞ’ın kur ziyanını azaltıcı bir tesir yaratacaktır” dedi.
“BOTAŞ’ın piyasadan dolar olması ek bir oynaklık yaratıyor”
Yardım da piyasalardaki oynaklıktan ötürü TCMB’nin BOTAŞ’a direkt döviz satışı gerçekleştirdiğini belirtirken BOTAŞ’ın döviz piyasasına girerek dolar almasının piyasada ek bir oynaklığa sebebiyet verdiğine değindi.
BOTAŞ’ın kendisinin piyasaya girip dolar alabileceğini lakin bunun doların fazladan yükselmesine neden olabileceğini lisana getiren Yardım, “Tabii TCMB’nin döviz satışına dolaylı bir sübvansiyon da diyebiliriz. Örneğin BOTAŞ piyasaya girse dolar tahminen 14,25’ten 14,35’e çıkacak fakat Merkez Bankası’ndan 14,25’ten alacak. Böylece piyasadan daha az etkileniyor ve bu da dolaylı bir sübvansiyon olarak düşünülebilir” diye ekledi.
