EROL OYTUN ERCAN
Türkiye, Paris İklim Anlaşması’nı iklimle ilgili kâfi finans kaynağına ulaşamadığı ve gelişmekte olan ülkelerle eşit şartlardan yararlanamadığı için uzun bir müddettir onaylamayı geciktiriyordu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada, Paris İklim Mutabakatı’nı atılacak yapan adımlara uygun biçimde ve Türkiye’nin ulusal katkı beyanı çerçevesinde önümüzdeki ay Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin onayına sunmayı planladıklarını söyledi.
Erdoğan’ın kelamlarıyla Paris İklim Muahedesi tekrar Türkiye’nin gündemine güçlü bir formda girdi. Artık dikkatler bu mutabakatın tesirlerine odaklandı.
Türkiye hazırladığı ulusal katkı beyanında karbon salınımını azatlma taahhüdü vermezken iki katından fazla artırabileceğini de belirtmişti. Beyana nazaran, hiçbir tedbir alınmadığı referans senaryoda karbon salınımının 1 milyar 175 tona ulaşacağı belirtilirken Türkiye ‘artıştan yüzde 21 azaltım’ maksadıyla bunu 929 milyon tonda tutmaya çalışacağını söylüyor.
2012 yılında Türkiye’nin karbon salınımının 430 milyon ton düzeyinde bulunduğu göz önüne alındığında koyulan amacın yalnızca karbon salınım suratını düşürmeye yönelik bir maksat taşıdığı da görülüyor. Lakin Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayımladığı bilgiler ulusal katkı beyanında belirtilenden daha yavaş bir karbon salınımı yükselişine işaret ediyor. Uzmanlar da Türkiye’nin karbon salınımı konusunda beyan edilenden daha yeterli bir performans sergileyeceği görüşünde.
Paris İklim Mutabakatı’nın onaylanmasıyla birlikte Türkiye’nin Glasgow’daki COP26 konferansına daha güçlü girebileceği vurgulanırken, konferansta karbon piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma sistemleriyle ilgili oy hakkına da sahip olabileceği söyleniyor.
Paris İklim Anlaşması’nın onaylanmasını takiben bankaların öncülüğünde halihazırda hareketli olan yeşil finansman faaliyetlerinin ivme kazanabileceği belirtilirken kredi derecelendirme kuruluşlarının, iklim krizi ve sürdürülebilirlik konusundaki unsurlarını şirket derecelendirme notlarına yansıtmaya başlaması ile birlikte bu ivmelenmenin yakın vadede görülebileceği de vurgulandı.
Türkiye Paris Anlaşması’nı neden artık TBMM’den geçirme kararı aldı?
Türkiye’nin Paris Anlaşması’nı neden artık meclisten geçirme kararı aldığıyla ilgili Prof. Dr. Semra Cerit Mazlum Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı’nın mümkün ekonomik tesirleriyle ilgili beklentilerin tesirli olduğunu söylüyor.
“Özellikle AB Yeşil Mutabakatı içerdiği sonda karbon düzenlemesi nedeniyle gerekli ahenk tedbirleri alınmadığı takdirde AB ülkelerine yapılan ihracat üzerinde değerli ve yeni bir ek mali yük oluşturma potansiyeli taşıyor” diyen Mazlum, muahedeye katılmamanın ekonomik maliyetinin katılmanın maliyetinden daha büyük olabileceğinin görülmesinin de bu kararda tesirli olduğunu belirtti.
Paris İklim Muahedesi’nin daha evvel imzalanmamasının nedenleri ortasında, Türkiye’nin gelişmiş ülkelerin bulunduğu EK-1 listesinde sınıflandırılmış olması ve rejim içerisinde oluşturulmuş mali düzeneklere erişememesinin başı çektiğini belirten Mazlum, “Başka bir neden de EK-1 ülkesi statüsünün vakit içinde Türkiye’den öteki gelişmiş ülkeler üzere mutlak sayısal azaltım amacı, yani aşikâr bir yıla nazaran belirli bir oranda azaltım yapma gayesi, koymasının beklenmesine yol açma olasılığıydı” diye ekledi.
Mazlum, Türkiye’nin mutabakat rejimi içindeki fonlardan emisyon azaltımı emelli projeler için yararlanamadığını ancak öteki çok taraflı ve ikili iklim finansmanı imkanlarından yararlanabildiğine dikkat çekerek, Paris Anlaşması’na taraf olmamanın yakın ve orta vadede bu fonlara da erişimin önünde mani oluşturabileceğini lisana getirdi.
Doç. Dr. İzzet Arı da bu yılki BM Genel Kurulu’nun üç ana gündem unsurundan birinin iklim değişikliği olduğunun altını çizerek, “Bundan ötürü Paris Mutabakatı’yla ilgili olumlu birtakım gelişmeleri belirtmek gerekiyordu. Burada dikkat edilmesi gereken ‘ulusal katkı beyanı çerçevesinde’ kelamı. Bu da Türkiye’den daha fazla bir taahhüt ve emisyon azaltımı beklenilmemeli demek. Türkiye’nin gelişmekte olan ülke olduğu her platformda da söz edilmeye çalışılıyor” dedi.
Burada Türkiye’nin muahede hususları üzerine değil lakin kendi durumuna ilişkin bir tanımlama getirdiğini vurgulayan Arı, Türkiye’nin gelişmekte olan bir ülke olduğunu ve daha fazla emisyon azaltmayacağını vurguladığını ama yeni düzenlemelere de bağlı olacağını belirttiğini söz etti.
Türkiye emisyon maksatlarını gerçekleştirmeye hazır mı?
Prof. Dr. Semra Cerit Mazlum da, Doç. Dr. İzzet Arı da 2015’te ilan edilen olağan senaryoya oranla Türkiye’nin 2030’a kadar yüzde 21 karbon azaltımı maksadının halihazırdaki azaltım potansiyelinin altında bir maksat olduğuna dikkat çekti.
UNEP emisyon açığı raporlarının Türkiye’nin 2030’da ulusal katkı gayesinden çok daha yüksek bir azaltım gerçekleştireceğine işaret ettiğini belirten Mazlum, “Bu açıdan şu anki amacın yeni ve ek siyaset tedbirleri almadan da çarçabuk yakalanabileceği öngörülüyor” dedi.
Arı da Türkiye’nin halihazırda yaptığı yenilenebilir güç, güç verimliliği ve endüstrideki yeşil dönüşüm yatırımlarının yüzde 20 azaltımdan çok daha fazlasını sağlayabileceğini söyledi.
İki uzman da Türkiye’nin 2015’te belirlenen gayelerde güncelleme yapmasının beklendiğini ve öteki ülkelerin çoktan güncellenmiş ikinci ulusal katkı beyanlarında bulunmaya başladığını vurguladı.
Türkiye’nin de taraf olurken ya da yakın vakitte emisyon azaltma potansiyelini yansıtan yeni bir ulusal katkı gayesi belirlemesi gerektiğini belirten Mazlum, “Bu Cumhurbaşkanının dünkü konuşmasında en üst düzeyden lisana getirilen Paris Anlaşması’nın 1,5 derece sıcaklık artış maksadının desteklendiği ve karbon nötr gayesi ilan etmek için hazırlık yapıldığı açıklaması ile de uyumlu olur. Zira Türkiye’nin şu anki ulusal katkısı global 1,5 amacı bir yana 2 derece maksadı ile de uyumlu değil” dedi.
Arı ise “Şu anda yeni bir beyan için çalışma var mı yok mu bilmiyoruz ama yakında yüzde 21’den fazla yeni ulusal katkı beyanını konuşuyor olabiliriz” dedi.
Arı, “Buradaki amaçlar dinamik ve en az 5 yıl müddetle güncellenmesi gerekiyor ve şayet ülkeler tarafından sunulan emisyon azaltımları yetersiz bulunur ise kontrat sekreteryası tarafından ülkelerin daha fazla emisyon azaltımı yapması tarafında uygulama hususları gelebilir ancak bu Paris Mutabakatı kapsamında değil ondan sonraki mutabakatlardaki yeni unsurlarla olabilir” diye ekledi.
COP26 öncesinde muahedenin geçirilmesinin avantajı ne olur?
Prof. Dr. Semra Cerit Mazlum, meclisin Paris İklim Anlaşması’nın onaylanmasının uygun bulunmasına dair kanunu kabulü ve öteki iç hukuk süreçlerinin tamamlanmasının akabinde onay kararının BM’ye iletilmesiyle Türkiye’nin 30 gün sonra Muahedeye taraf olacağını lisana getirdi.
“Paris Muahedesi kurallar kitabının Türkiye’nin uygulamasını da direkt ilgilendirecek karbon piyasaları ve sürdürülebilir kalkınma sistemi üzere hususlardaki hususlarıyla ilgili görüşmelere oy hakkıyla katılabilmesi muahedeye katılma sürecinin Glasgow İklim Değişikliği Konferansı (COP26) tarihine kadar tamamlanmasına bağlı” diyen Mazlum, Glasgow’da görüşülecek olan ulusal katkıların 5 ya da 10 yılda sunulmasının da ayrıyeten değerli olduğuna değindi.
Doç. Dr. İzzet Arı, Glasgow İklim Değişikliği Konferansı’nda yüklü olarak karbonun fiyatlandırılması konusunun tartışılacağını ve Türkiye’nin karbon fiyatlandırmasına ait argümanları hazırsa burada çeşitli kazanımlar elde edebileceğini vurguladı.
Muahede sonrasında yeşil finansman nasıl şekillenecek?
Paris Anlaşması’nın meclisten geçirilme kararının yeşil finansmana erişim imkanlarını nasıl etkileyeceği de merak edilen bir başka bahis. TSKB Ekonomik Araştırmalar Müdürü ve Başekonomisti Burcu Ünüvar, Paris İklim Anlaşması’nın çoğunlukla finansal çerçeveden değerlendirildiğini ancak daha kapsamlı bir içeriğe sahip olduğunu belirtti.
“Küresel piyasalarda ESG finansmanı 2021’in birinci altı ayında, 2020’deki yıllık meblağı geride bırakarak süratli bir büyüme sergiliyor. Hem özel dal hem de kamu finansmanı için artık daha fazla tercih edilecek olan yeşil finans araçlar, yeşil merkez bankacılık üzere pratiklerin artması ile önümüzdeki devirde daha da yaygınlaşacak. “ diyen Ünüvar, Paris İklim Anlaşması’nın TBMM’den geçirilmesinin Türkiye’nin önümüzdeki devir için yeşil dönüşüme hem kamu hem de özel dal siyasetleriyle dahil olmak istediğine dair çok değerli bir sinyal tesiri taşıdığının altını çizdi.
Ancak Paris İklim Anlaşması’nın yeşil finansa indirgenmemesi gerektiğini vurgulayan Ünüvar, İklim uğraşı ve yeşil dönüşümün kamu, özel kesim ve toplumsal paydaşların tamamını kapsayacak biçimde ve şeffaflıkla kurgulanması gerektiğini söyledi.
Türkiye’de yeşil dönüşümün en kıymetli oyuncularından bir tanesi elbet bankacılık ve finans dalı olduğunu lisana getiren Ünüvar, “Türkiye’de bankacılık dalının yeşil finansman konusunda zati faal olduğunu ve gerçek bölümü de hareketlendirdiğini biliyoruz. Paris Anlaşması’nın onaylanmasını takiben, bu süreç ivme kazanabilir. Kredi derecelendirme kuruluşlarının, iklim krizi ve sürdürülebilirlik konusundaki hususları şirket derecelendirme notlarına yansıtmaya başlaması ile birlikte bu ivmelenmenin yakın vadede olduğunu görmek şaşırtan olmayacaktır” dedi.
